Pierwsze regionalne pracownie krajoznawcze (RPK) powołał Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w 1968 roku, w celu twórczego rozwijania idei krajoznawstwa, wdrażania idei i osiągnięć programowych w PTTK, ich popularyzacji poza Towarzystwem oraz skupiania aktywu krajoznawczego regionu na płaszczyźnie wspólnoty zainteresowań i współpracy.

W Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym aktualnie działają 24 regionalne pracownie krajoznawcze przy oddziałach lub innych jednostkach PTTK. Podstawowym zadaniem regionalnych pracowni krajoznawczych jest gromadzenie, opracowywanie i rozpowszechnianie materiałów krajoznawczych z terenu działania, poradnictwo oraz popularyzacja idei krajoznawstwa. Nad działalnością RPK czuwają kierownicy Pracowni, pasjonaci turystyki społecznej i krajoznawstwa. Działalność pracowni wspierają regionoznawcy, krajoznawcy, historycy o bogatym dorobku krajoznawczym (autorzy opracowań i wydawnictw o regionie oraz działacze prowadzący kursy, wykładający w specjalistycznych szkołach średnich i wyższych). Wszystkie pracownie opieką merytoryczną obejmuje Komisja Krajoznawcza Zarządu Głównego PTTK i współpracują m.in. z Centralną Biblioteką PTTK im. Kazimierza Kulwiecia w Warszawie.

Wiele pracowni prowadzi bogatą i różnorodną działalność wydawniczą (publikując własne periodyki, przewodniki, opracowania) i popularyzatorską (odczyty, wykłady, szkolenia, wystawy, zajęcia specjalistyczne), niektóre specjalizują się w wybranej dziedzinie (np. kolekcjonerstwo, ochrona środowiska). We wszystkich RPK działają biblioteki, które liczą od  jednego tysiąca do około 11 tysięcy woluminów, co daje ogółem około 115 tysięcy woluminów we wszystkich pracowniach Towarzystwa. Ponadto pracownie posiadają w swych zasobach mapy, czasopisma, foldery, zdjęcia, opracowania krajoznawcze, dokumenty historyczne, opracowania multimedialne, plakaty, maszynopisy. Pracownie przyjmują i gromadzą księgozbiory krajoznawców. Bardzo często są to niezwykle cenne, czasem unikatowe publikacje dotyczące regionu.

W celu szerszego umożliwienia dostępu do księgozbiorów bibliotecznych RPK, podjęto  zbudowanie interaktywnych komputerowych katalogów poprzez opracowanie i wdrożenie programu komputeryzacji regionalnych pracowni krajoznawczych Towarzystwa. Realizację projektu pn. „Regionalizm on-line. Rozwój potencjału regionalnej pracowni krajoznawczej” rozpoczęto w roku 2009 w oparciu o środki finansowe uzyskane z Programu Operacyjnego Funduszu Inicjatyw Obywatelskich. Realizatorem projektu jest Regionalny Oddział PTTK w Białymstoku i Centralna Biblioteka PTTK w Warszawie. 

Regionalna pracownia krajoznawcza w Białymstoku

Działalność

Działalność pracowni skupia się na prowadzeniu biblioteki krajoznawczej, organizacji spotkań i prelekcji o charakterze krajoznawczo-turystycznym, poradnictwie z zakresu wiedzy o regionie i jego walorach, szkoleniach, organizacji i prowadzeniu kursów terenowych po województwie podlaskim.

Wydawnictwa własne:
Katarzyna Pierwienis, Elodie Tribot: Dziedzictwo żydowskie
(Elodie Tribot byla wolontariuszką z Francji)

Zbiory:

W zbiorach biblioteki znajduje się przeszło 5550 woluminów książek, w szczególności przewodników i informatorów po wszystkich zakątkach Polski oraz ważniejszych regionach turystycznych świata, opracowań dotyczących województwa podlaskiego, unikalnych wydawnictw dotyczących metodyki uprawiania poszczególnych rodzajów turystyki kwalifikowanej, poradników i monografii poświęconych wybranym problemom krajoznawstwa. Biblioteka dysponuje także zbiorem prawie 1100 map turystycznych i topograficznych oraz planów miast z całej Polski, jak również 53 tytułami czasopism o tematyce turystycznej, krajoznawczej, geograficznej i przyrodniczej.

Jednym z najwartościowszych elementów zbiorów pracowni jest kompletna inwentaryzacja krajoznawcza byłego województwa białostockiego, która dzięki społecznej pracy członków RO PTTK w Białymstoku podlega stopniowej digitalizacji.

Historia

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Białymstoku została powołana na wniosek Zarządu Wojewódzkiego PTTK w Białymstoku w 1975 roku i po zagospodarowaniu lokalu znajdującego się w Bramie Pałacu Branickich, rozpoczęła działalność rok później. W zbiorach pracowni znajdowało się około 1000 skatalogowanych pozycji książkowych, przeźrocza, rzutnik z wyposażeniem, kartoteka krajoznawcza, skrypty szkoleniowe. W następnych latach systematycznie uzupełniano i udostępniano księgozbiór, zgromadzono materiały źródłowe z inwentaryzacji krajoznawczej woj. białostockiego, organizowano spotkania i sejmiki krajoznawcze, w tym ogólnopolski sejmik przedkongresowy „Turystyka i krajoznawstwo w środowisku wiejskim”. Powołany został Społeczny Ośrodek Badań Krajoznawczych, z udziałem przedstawicieli nauki i krajoznawstwa z regionu. Pracownia inspirowała organizację różnych konkursów, m.in. na odkrycie mało znanej, a interesującej krajoznawczo miejscowości, konkurs dla młodzieży szkolnej „Mój region”.
Do 1981 roku, przy współudziale społecznych komisji, wydano 27 pozycji dotyczących Białostocczyzny, takich jak: Tatarzy litewscyZarys dziejów przewodnictwa turystycznego w woj. białostockim, seria Ludzie związani z regionem północno-wschodnim (Królowie i książętaBardziej znani naukowcy, publicyści i wydawcyDziałacze i rewolucjoniściMożnowładcyDziałacze kultury i artyści). Wydawano plakaty popularyzujące walory krajoznawcze regionu. Wydawnictwa często miały charakter pionierski, gdyż zawierały zagadnienia dotąd nieopracowane.
Od 1979 roku w strukturze RPK działała pracownia fotograficzna dysponująca lokalem w zasobach mieszkaniowych Spółdzielni Mieszkaniowej „Zachęta”. W 1983 roku pracownię przeniesiono do siedziby ZW PTTK przy ul. J. Dąbrowskiego 12. W 1986 roku, w zasobach RPK znajdowało się około 2000 pozycji książkowych, prenumerowano sześc tytułów specjalistycznych czasopism, gromadzono fotogramy wystawowe, pamiątki z imprez turystyczno-krajoznawczych, wydano publikację Gloger na Podlasiu i o Podlasiu. Pracownia była współorganizatorem cyklu imprez poświęconych Zygmuntowi Glogerowi.

W 1987 roku RPK uczestniczyła w organizacji I Ogólnopolskiego Triennale Książki Krajoznawczo-Turystycznej. W roku 1990 zbiory powiększyły się do 2485 woluminów, 237 map, 610 fotogramów wystawowych. Gromadzono również pocztówki krajoznawcze, nagrania na taśmach magnetofonowych i kasetach, wycinki prasowe. W Pracowni znajdowało się 605 kart inwentaryzacji krajoznawczej przeprowadzonej w 14. gminach. Wydawano periodyk „Podlasie”. Pracownia uczestniczyła w obchodach Światowego Dnia Ziemi, współorganizowała sesje krajoznawcze, wystawy książki turystyczno-krajoznawczej, akcję „Czysty las”, w której 150 uczestników sprzątało szlaki turystyczne. RPK była współorganizatorem (wraz z Wojewódzką Biblioteką Publiczną i Wydziałem Kultury Urzędu Wojewódzkiego) II Triennale Książki Krajoznawczo-Turystycznej, połączonego z sesją popularno-naukową i wystawą, którą zwiedziło ponad 3000 osób.
Po likwidacji struktur wojewódzkich PTTK Regionalna Pracownia Krajoznawcza stała się jednostką nowo powstałego Regionalnego Oddziału PTTK w Białymstoku. Pracownia nadal gromadziła, opracowywała i udostępniała zbiory. W 1993 roku wydano dwa foldery Spacerkiem po Białymstoku i Rowerem w okolice Białegostoku, kontynuowano inwentaryzację krajoznawczą gmin województwa białostockiego, przeprowadzono konkurs krasomówczy dla młodzieży pod hasłem „Ochrona dziedzictwa kulturowego Białostocczyzny – ludzie, zabytki, środowisko naturalne”. W latach dziewięćdziesiątych pracownia mieściła się przy ul. Warszawskiej 43 i prowadziła, w oparciu o kadrę społeczną, ożywioną działalność. Organizowano imprezy krajoznawcze, szkolenia i doskonalenia społecznej kadry turystycznej, konkursy krajoznawcze i krasomówcze, gromadzono materiały z inwentaryzacji krajoznawczej, udzielano porad i pomocy w programowaniu imprez turystycznych. Przy RPK działały zespoły weryfikacyjne Odznaki Krajoznawczej PTTK i Regionalnej Odznaki Krajoznawczej Województwa Białostockiego. Na koniec 2000 roku księgozbiór RPK liczył ponad 3500 woluminów, około 500 map, 20 tytułów czasopism, zgromadzono dokumentację z inwentaryzacji krajoznawczej wszystkich gmin byłego woj. białostockiego. Pracownia oferowała bogaty program działań krajoznawczych z dziećmi i młodzieżą.
W 2002 roku RPK, wraz z biurem RO PTTK, została przeniesiona do użyczonego przez Szkołę Podstawową nr 12 im. Z. Glogera lokalu, przy ul. Waryńskiego 30. Pracownia prowadzona jest siłami społecznymi. Zgromadzono księgozbiór liczący na koniec 2009 roku 5229 pozycji książkowych, 670 folderów, 20 opracowań multimedialnych, 1040 map, 53 tytuły czasopism, komplet kart inwentaryzacji krajoznawczej byłego województwa białostockiego wykorzystywany do opracowań krajoznawczych. Książki są wypożyczane, jednak RPK nie ma pomieszczenia pełniącego funkcję czytelni. Pracownia udziela konsultacji programowych, wspiera kursy na uprawnienia przewodnika terenowego i pilota wycieczek, w ramach projektu dotowanego przez NFOŚiGW prowadziła szkolenia z zakresu edukacji ekologicznej kadry turystycznej PTTK „Natura 2000”. W ramach projektu „Młodzież w działaniu” w RPK pracowało w latach 2006-2009 łącznie czworo wolontariuszy: trzy osoby z Francji i jedna z Turcji. W roku 2010 wolontariat rozpocznie jedna osoba z Włoch. Wolontariusze, oprócz digitalizacji i tworzenia nowej cyfrowej dokumentacji fotograficznej do inwentaryzacji krajoznawczej regionu, brali udział w porządkowaniu zbiorów bibliotecznych, wspomagali opracowanie i wydanie w języku polskim i angielskim folderu Dziedzictwo żydowskie w woj. podlaskim, jak też brali udział w pracach organizacyjnych cyklu warsztatów krajoznawczych dla młodzieży szkół podstawowych Mój wielokulturowy Białystok.

Dariusz Kużelewski

Kontakt

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Białymstoku

przy Regionalnym Oddziale PTTK w Białymstoku

Kierownik: Dariusz Kużelewski

Współpracownicy:Katarzyna Pierwienis, Izabela Szymańska

ul. Henryka Sienkiewicza 53 lok. 3/3, 

15-002 Białystok

tel. 85 744 55 60

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

www.bialystok.pttk.pl

Udostępnianie zbiorów i poradnictwo krajoznawcze:

  • poniedziałek – piątek w godz. 9.00–16.30

Regionalna pracownia krajoznawcza w Bydgoszczy

Działalność

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Bydgoszczy funkcjonuje obecnie przy Regionalnym Oddziale PTTK „Szlak Brdy” w Bydgoszczy. Swoją siedzibę zmieniała wiele razy: od Alei Ossolińskich (jeszcze w strukturach ZW PTTK), przez ul. Gdańską 9, potem Gdańską 18, do Sienkiewicza 1/I. Zbiory pracowni mieszczą się w sali klubowej oddziału.W 2009 roku zinwentaryzowano zbiory z podstawowej księgi inwentarzowej. Książki przechowywane są w szafach z podziałem na województwa oraz tematycznie (np.: architektura, przyroda, regiony Polski, słowniki itp.) Zbiór map topograficznych przechowywany jest w specjalnych szufladach. Księgozbiór udostępniony jest do wypożyczeń dla członków PTTK oraz studentów a także do korzystania na miejscu w czytelni dla zainteresowanych.Od 2009 roku księgozbiór jest w trakcie opracowywania w programie „Biblioteka Publiczna” Progmana (zaewidencjonowano już 4100 opisów katalogowych oraz 6709 rekordów według stanu na 31.12.2014 r.). Są to 5484 książki, 301 map turystyczno-krajoznawczych, 887 czasopism, 29 nośników cyfrowych oraz 9 prac, maszynopisów i rękopisów. W 2010 roku opracowana została historia RPK PTTK w Bydgoszczy jako rozdział pracy magisterskiej studenta Wydziału Turystyki i Geografii Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy. W 2011 roku studentki Wydziału Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy w ramach praktyk studenckich uporządkowały i opracowały w programie EXCEL zbiór 1004 egzemplarzy map topograficznych. W bibliotece znajduje się również nieopracowany pokaźny zbiór folderów turystyczno-krajoznawczych, znajdują się także prace magisterskie i dyplomowe o naszym regionie oraz tematyce turystyczno-krajoznawczej napisane przez studentów bydgoskich wyższych uczelni. Mamy także zbiór multimediów na kasetach VHS oraz płytach CD i DVD. Do opracowania czekają zdjęcia, karty pocztowe oraz kroniki kół i klubów.

Pracownia współpracuje z Oddziałową Komisją Krajoznawczą przy R.O. PTTK „Szlak Brdy” m.in. przy promowaniu i weryfikacji odznak krajoznawczych:

  • Odznaka Krajoznawcza Województwa Kujawsko-Pomorskiego
  • Wędrownik Kujaw i Pomorza
  • Miłośnik Brdy
  • Śladami Mennonitów w Polsce
  • Przyjaciel Bydgoszczy i Młody Turysta Bydgoszczy
  • Turysta Przyrodnik

Pracownia współpracuje też z Klubem Krajoznawczym oraz Oddziałową Komisją Turystyki Pieszej. Co roku organizujemy konkurs „Poznajemy Ojcowiznę” na szczeblu miejskim.Praktycznie co roku Kierownik RPK uczestniczy w szkoleniach Kierowników RPK PTTK. W 2009 r w Warszawie, w 2010 w Gdańsku, w 2011 w Krakowie, w 2012 w Kaliszu i w 2014 w Łodzi.
Prowadzone są porady turystyczno-krajoznawcze głównie w formie elektronicznej i telefonicznej dla turystów i krajoznawców zainteresowanych zazwyczaj zdobywaniem naszych odznak krajoznawczych. W „Sali Klubowej” w ramach spotkań kół i klubów prowadzone są prelekcje w oparciu o fotografie i filmy, spotkania z ciekawymi ludźmi i ich pasjami. Tematyka obejmuje zazwyczaj dziedziny turystyki i krajoznawstwa a czasem również sztuki i architektury. Współpracujemy również z Muzeum im. Leona Wyczółkowskiego a także Tucholskim Parkiem Krajobrazowym w dziedzinie organizacji imprez. W pomieszczeniach „Sali Klubowej” eksponowane są prace fotograficzne nagrodzone w konkursach.RPK PTTK w Bydgoszczy zajmuje się też działalnością wydawniczą. Wydane zostały ulotki promujące RPK, R.O. PTTK „Szlak Brdy”, Odznakę Krajoznawczą Województwa Kujawsko- Pomorskiego, Odznakę Krajoznawczą „Śladami Mennonitów w Polsce”. Najbardziej płodnym pod względem wydawniczym był rok 2013. Wydane zostały: przewodnik „Szlaki turystyczne w Rezerwacie Biosfery Bory Tucholskie ze szczególnym uwzględnieniem Powiatu Tucholskiego” o objętości 64 stron w formacie A5 ISBN 978-83-905282-3-6, Płyta DVD „Borowiackie Szlaki. Kompleksowa redukcja presji turystycznej w Rezerwacie Biosfery Bory Tucholskie” ISBN 978-83-905282-9-8, przewodnik „Borowiackie szlaki. Kompleksowa redukcja presji turystycznej w Rezerwacie Biosfery Bory Tucholskie” o objętości 63 stron, formacie A5, ISBN 978-83-905282-9-8 oraz informator „90-Lecie Przewodnictwa Turystycznego PTK-PTTK w Bydgoszczy” autorstwa Janusza Umińskiego w formacie A5 ISBN 978-83-905282-6-7.Pracownia posiada: komputer (laptop), rzutnik multimedialny, rzutnik do slajdów, cyfrowy aparat fotograficzny, odtwarzacz DVD, magnetowid, dyktafon oraz drukarkokopiarkę ze skanerem.Mamy stały dostęp do Internetu. Na stronie internetowej oddziału zamieszczony jest link do prezentacji multimedialnej pracowni, natomiast na stronie Oddziałowej Komisji Krajoznawczej, poza prezentacją, znajduje się katalog części zbiorów opracowany w programie Excel.Kierownikiem RPK PTTK w Bydgoszczy jest Instruktor Krajoznawstwa Regionu Marek Klain. 

Marek Klain

Kontakt

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Bydgoszczy

przy Oddziale PTTK "Szlak Brdy" w Bydgoszczy

Kierownik: Marek Klain

Współpracownicy: Piotr Hartwich

ul. Sienkiewicza 1/I

85-037 Bydgoszcz

tel. 52 322 35 89

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

www.okk.bydgoszcz.pttk.pl

Udostępnianie zbiorów i poradnictwo krajoznawcze:

  • poniedziałek – środa w godz. 8.00–16.00

Regionalna pracownia krajoznawcza w Częstochowie

Kontakt

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Częstochowie

przy Regionalnym Oddziale PTTK w Częstochowie 

Kierownik: Lech Tota

Współpracownicy: Stanisław Bronisz, Halina Ficek, Marek Klecha, Andrzej Przewłocki, Zbigniew Tarnowski

ul. Najświętszej Maryi Panny 39/41, 

42-200 Częstochowa

tel. 34 324 21 20

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Udostępnianie zbiorów i poradnictwo krajoznawcze:

  • poniedziałek – czwartek w godz. 13.00–18.00

Regionalna pracownia krajoznawcza w Elblągu

Działalność

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Elblągu została utworzona 12 marca 1981 roku na mocy uchwały ówczesnego Zarządu Wojewódzkiego PTTK  w Elblągu. Terenem działania pracowni jest obszar subregionu elbląskiego. Pracownia udostępnia zbiory biblioteki, w której zgromadzono:

  • przewodniki i informatory turystyczno-krajoznawcze dotyczące subregionu  elbląskiego, Elbląga i regionu województwa warmińsko-mazurskiego oraz innych regionów w kraju
  • monografie i opisy szczebla krajowego z zakresu historii narodu polskiego, jego martyrologii, kultury, etnografii
  • roczniki czasopism „Mówią Wieki”, „Spotkanie z zabytkami”, „Poznaj swój kraj”, „Jantarowe szlaki”, „Ziemia”.

Pracownia gromadzeni wszelkie zasoby biblioteczne i inne opracowania tekstowe oraz mapy, dotyczące historii i martyrologii społeczeństwa województwa warmińsko-mazurskiego, jego osadnictwa, etnografii, w szczególności na obszarze subregionu elbląskiego.

Pracownia prowadzi księgozbiór dotyczący poradnictwa i metodologii organizacji wycieczek krajoznawczo-turystycznych oraz imprez krajoznawczych służących budzeniu tożsamości regionalnej. Wraz z klubami i kołami turystycznymi działającymi w strukturach Oddziału, Pracownia organizuje różnego rodzaju imprezy krajoznawcze.

Zbiory
Od 1981 roku do 2008 roku w bibliotece RPK zgromadzono ponad 3300 woluminów i ponad 900 sztuk map turystycznych i topograficznych w różnych skalach. Stan zbiorów: książki: 3308; foldery: 167; czasopisma: 334; oprac. multimedialne, filmy: 160; mapy: 991. Ze zbiorów RPK mogą korzystać: członkowie PTTK; inne osoby niezrzeszone w PTTK, ale zainteresowane krajoznawstwem, po uzyskaniu zgody kierownika pracowni. Z zasobów biblioteki pracowni można korzystać na miejscu lub wypożyczać. Z innych zasobów RPK (mapy, przewodniki, kasety, płyty, itp.) można korzystać tylko na miejscu, w pomieszczeniu czytelni.

Kontakt

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Elblągu

przy Oddziale PTTK Ziemi Elbląskiej w Elblągu

Kierownik: Jolanta Kałabun

Współpracownicy: Jolanta Bulak, Sławomir Kałabun, Krzysztof Żynda

ul. Krótka 5

82-300 Elbląg

tel. 55 641 12 96

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. 

www.pttk.elblag.com.pl

Udostępnianie zbiorów i poradnictwo krajoznawcze:

  • czwartek w godz. 16.00–19.00

Regionalna pracownia krajoznawcza w Gdańsku

Działalność

Pracownia aktywnie włącza się we wszystkie prace programowe Oddziału Regionalnego PTTK w Gdańsku, zarówno merytorycznie, jak i organizacyjnie (wojewódzkie finały OMTTK, OMKK „Poznajemy Ojcowiznę”, wojewódzkie zloty SKKT, zloty piesze, CZAK, OWRP, szkolenia, kursy, wycieczki szkoleniowe komisji turystyki kwalifikowanej).

Działalność RPK PTTK w Gdańsku została ukierunkowana na edukację dzieci i młodzieży, współpracę z opiekunami SKKT, przewodnikami, instytucjami i placówkami kulturalnymi. Pracownia gromadzi zbiory (książki, foldery, czasopisma, mapy, zbiory specjalne) o tematyce krajoznawczej (głównie z województwa pomorskiego), udziela informacji krajoznawczo – turystycznych, upowszechnia wiedzę o Gdańsku i Pomorzu Gdańskim, przy pracowni funkcjonuje również Wydawnictwo Pomorskie.

Zbiory

W zbiorach pracowni znajduje się ponad 8700 książek i folderów, około 1400 map, ok. 1600 maszynopisów, rękopisów i druków ulotnych, a także pewna ilość czasopism, zdjęć oraz multimediów.

Historia

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Gdańsku powstała 30.05.1969 r. na bazie Poradni Krajoznawczej Oddziału PTTK w Gdańsku. 31.05.1969 r. decyzją Zarządu Okręgu została podniesiona do rangi pracowni wojewódzkiej. We wrześniu 1972 r. siedziba Zarządu Okręgu została przeniesiona do Krowiej Bramy przy ul. Ogarnej 72 i swoje miejsce znalazła tam również gdańska pracownia.
W latach 1971–2006 kierownikiem RPK był Edwin Kozłowski. Dzięki jego pracy i zaangażowaniu spectrum działań pracowni było bardzo szerokie. Od początku swojego istnienia RPK prowadziła działalność wydawniczą. Już w 1969 r. wydana została pierwsza książka autorstwa Romana Bara pt. „Organizacja turystyki w Polsce. Funkcje współczesnej turystyki”. Publikacje były firmowane przez powołany w 1970 r. Wydział Wydawniczy, który w 1973 r. przekształcono w Wydawnictwo Pomorskie RPK PTTK w Gdańsku.
W Wydawnictwie Pomorskim RPK PTTK powołano redakcje: Zeszytów Kociewskich, Zeszytów Kaszubskich, Zeszytów Pomorskich, Zeszytów Programowo–Organizacyjnych, Katalogów, Portretów Królów i Książąt Polski, Map, Poezji Turystycznej, Zeszytów Krajoznawczych, Portretów Wybitnych Ludzi Pomorza, Przewodników „Znakowane Szlaki Piesze”, Zeszytów Skarszewskich, Zeszytów Żuławskich, Zeszytów Przyrodniczych, Rocznika Krajoznawczego PTTK „Ziemia Gdańska”, Informatora Turystycznego PTTK oraz rocznika „Gdańskie Zapiski Historyczno–Społeczne”. Niektóre redakcje opracowały kilkanaście zeszytów, inne pojedyncze numery. Wydawnictwo (od 2007 r. Wydawnictwo Pomorskie przy RPK PTTK w Gdańsku) funkcjonuje do dziś i ma na swoim koncie ok. 200 pozycji książkowych oraz folderów, a także wychodzący każdego roku Pomorski Informator Turystyczny PTTK i Rocznik Krajoznawczy PTTK „Ziemia Gdańska”.
Ważnym efektem działalności pracowni jest zgromadzenie ok. 300 biogramów działaczy PTTK, z których część znalazła opracowanie w postaci 3 tomów (wydanych w różnych latach) pod wspólnym tytułem „Żyli i działali wśród nas”.
W drugiej połowie lat 80. XX w. RPK oraz Wojewódzka Komisja ds. Inwentaryzacji Krajoznawczej PTTK przeprowadziły inwentaryzację sporej części dawnego województwa gdańskiego, głównie terenu Kociewia, Żuław i Borów Tucholskich. Największą pracę wykonali w tym zakresie nieżyjący już dr Józef Milewski oraz kierownik pracowni Edwin Kozłowski. RPK posiada również w swoich zbiorach wyniki inwentaryzacji przeprowadzonej przez uczestników XVIII CZAK–u zorganizowanego w 1988 r. we Wdzydzach Kiszewskich.
Pod kierownictwem Edwina Kozłowskiego RPK zorganizowała wiele sesji i seminariów krajoznawczych, z których należy wymienić: 3–dniowe seminarium „Szlakiem Józefa Wybickiego na Pomorzu” (1978, Kościerzyna, Dobrogoszcz, Kaliska i Będomin), seminaria „W hołdzie wybitnym synom tej ziemi” (1983, Jaroszewy i Pogódki), sesję poświęconą 50–leciu nadania praw miejskich miastu Skórcz (1984, Skórcz), 2–dniowe seminarium „W hołdzie wielkiemu Pomorzaninowi dr. Aleksandrowi Majkowskiemu” (1988, Kartuzy, Chmielno oraz Kościerzyna), sesję „Św. Wojciech na północnych rubieżach Polski” (1999, Gdańsk), sesję „Przywidz i okolice” (2001, Przywidz), sesję „PTK i PTTK w Pucku” (2005, Puck), sesję „Historia i współczesność gminy Stara Kiszewa” (2006, Stare Polaszki) oraz konferencję naukową „Przeszłość–Teraźniejszość–Przyszłość” z okazji 100–lecia powstania PTK (2006, Łeba). Charakterystyczną metodą pracy Edwina Kozłowskiego było łączenie sesji krajoznawczych z wycieczkami autokarowymi, co niewątpliwie było bardzo atrakcyjne dla uczestników. RPK współorganizowała również Sejmik Przedkongresowy „Wiatr od morza” w 1999 r. w Gdańsku. W latach 1976–1980 w RPK mieścił się sekretariat Sztabu Wojewódzkiego Ogólnopolskiej Kampanii „Polska Naszych Dni”, organizowanej przez Zarząd Główny PTTK. Prace uczestników, którzy wzięli udział w tej akcji, zasiliły zbiory pracowni. Kierownik pracowni regularnie organizował Jarmarki Turystyczne, Młodzieżowe Przeglądy Przeźroczy Turystyczno–Krajoznawczych, Turystyczne Zaduszki oraz cykle prelekcji i odczytów. Wśród wielu współpracowników RPK należałoby wymienić Józefa Milewskiego, Czesława Skonkę, Edwina Rozenkranza, Marka Sperskiego, Jerzego Szukalskiego, Władysława Wędzińskiego, Wacława Odyńca, Franciszka Mamuszkę, Romana Klima, Jana Boguckiego, Jadwigę Kuśmierek, Macieja Krzyżanowskiego oraz Stanisława Gębskiego. Do sprawnego funkcjonowania pracowni w ogromnym stopniu przyczynił się nieżyjący juz od dawna Jan Rychtarski, zatrudniony w RPK na stanowisku bibliotekarza. Ważnym wydarzeniem w dziejach pracowni było nadanie RPK PTTK w Gdańsku imienia prof. Władysława Bogdana Wędzińskiego. Nastąpiło to 30.05.2001 r. Władysław Wędziński (1914–1994) był wieloletnim (w latach 1973–1994) przewodniczącym Rady Programowej pracowni, profesorem Politechniki Gdańskiej, turystą, krajoznawcą i pisarzem.
Do stałych zadań pracowni należało również udzielanie porad krajoznawczych i turystycznych oraz prowadzenie i udostępnianie zbiorów. Na dzień 31.12.2009 r. stan inwentarza zbiorów RPK w Gdańsku wynosi 12.873 egzemplarzy wszystkich zbiorów: książek, czasopism, map, rękopisów, maszynopisów i druków ulotnych, multimediów, plakietek i znaczków rajdowych, proporczyków i fotografii. Od 2007 r. pracownią kieruje Paulina Świerk.
RPK włącza się aktywnie we wszystkie prace programowe Oddziału Regionalnego PTTK w Gdańsku i współorganizuje coroczne wojewódzkie finały Ogólnopolskiego Młodzieżowego Turnieju Turystyczno–Krajoznawczego, wojewódzkie etapy Ogólnopolskiego Młodzieżowego Konkursu Krajoznawczego „Poznajemy Ojcowiznę” oraz Wojewódzkie Zloty SKKT–PTTK–PTSM. RPK w dużym stopniu przyczyniła się do sprawnego przeprowadzenia XXXVII Centralnego Zlotu Krajoznawców w 2007 r. w Gdańsku. Był to największy pod względem ilości uczestników CZAK w historii zlotów.

Pracownia, podobnie jak niegdyś, aktywnie współpracuje z Pomorską Komisją Ochrony Przyrody PTTK, współorganizując coroczne Zjazdy Szkoleniowe Działaczy Ochrony Przyrody Woj. Pomorskiego. W 2008 r. kierownik RPK była pomorskim koordynatorem ogólnopolskiego projektu ZG PTTK „Turystyka dla wszystkich”, w 2009 r. zaś odpowiadała za realizację w gdańskiej pracowni projektu „Regionalizm on–line”, obejmującego regionalne pracownie PTTK. W 2009 r. pracownia współorganizowała dwa wielkie wydarzenia w dziejach Oddziału, mianowicie Jubileusz 10–lecia Oddziału Regionalnego PTTK w Gdańsku oraz uroczystość nadania Oddziałowi imienia dr. Mariana Czyżewskiego, wieloletniego Prezesa Oddziału, Przewodniczącego Pomorskiego Porozumienia Oddziałów oraz współzałożyciela Pomorskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej.
Stałą ofertą pracowni są lekcje edukacyjne dla dzieci i młodzieży w postaci prelekcji i pokazów filmów oraz prezentacji multimedialnych, a także wycieczek terenowych. Pracownia prowadzi również konsultacje programowe dla opiekunów SKKT, uczestniczących w konkursie „Poznajemy Ojcowiznę”. RPK w dalszym ciągu udziela informacji turystyczno–krajoznawczych oraz udostępnia na miejscu swoje zbiory. Rocznie z czytelni oraz porad korzysta ok. 500 osób. Pracownia mieści się na II piętrze Krowiej Bramy przy ul. Ogarnej 72 i działa przy Oddziale Regionalnym PTTK w Gdańsku.

Paulina Świerk

Gdańsk, styczeń 2010  r.

Kontakt

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Gdańsku

przy Oddziale Regionalnym PTTK w Gdańsku

Kierownik: Paulina Świerk

Współpracownicy: Jaroslaw Żurawiński, Kazimierz Ciechanowicz, Jadwiga Kuśmierek, Tadeusz Magdziarz, Teresa Kowalska, Anna Gołaszewska, Bogdan Gackowski, Piotr Żywicki, Danuta Sosnowska, Paulina Zych, Benedykt Wojcieszak, Edwin Nawrocki, Bogdan i Małgorzata Gwizdek, Zdzisław Bergiel, Michał Kozłowski, Tadeusz Gruszczyński, Stanislaw Gębski, Dariusz Dębski, Jerzy Przybylski, Maciej Matoń, Dariusz Podbereski

ul. Ogarna 72,

80-026 Gdańsk

tel. 58 301 30 07

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

www.pttkkrowiabrama.pl

Udostępnianie zbiorów i poradnictwo krajoznawcze:

  • poniedziałek – piątek w godz. 10.00–16.00

Regionalna pracownia krajoznawcza w Gorzowie Wielkopolskim

Działalność

Pracownia prowadzi bibliotekę (gromadzenie i katalogowanie zbiorów oraz udostępnianie i wypożyczanie) oraz współpracuje z Oddziałem włączając się w prace programowe, służy pomocą w organizowanych konkursach krajoznawczych i prelekcjach. Z pracowni korzysta kadra turystyczna i członkowie PTTK, studenci, nauczyciele prowadzący SKKT, a także turyści indywidualni.

Zbiory

Pracownia posiada ponad 3300 książek i folderów, ponad 1000 egzemplarzy wydawnictw ciągłych, ponad 500 map, slajdy i z wolna rosnąca ilość prezentacji turystycznych na płytach CD.Zbiory biblioteczne szybko rosną za sprawą wielu darowizn i wydań promocyjnych oraz stopniowo kupowane przez Oddział PTTK, jak i RPK w ramach finansowania przez Komisję Krajoznawczą przy Zarządzie Głównym PTTK.

Historia

Regionalna Pracownia Krajoznawcza w Gorzowie Wielkopolskim rozpoczęła działalność 1 kwietnia 1983 roku na mocy uchwały Zarządu Wojewódzkiego z siedzibą przy ul. Młyńskiej. Pierwsze zbiory biblioteczne pochodziły z prywatnych zbiorów działaczy turystycznych oraz z biblioteczki turystycznej oddziału, w której zbiory gromadzone były wcześniej. Jednym z głównych zadań ówczesnej pracowni było sporządzenie ewidencji miejscowości województwa gorzowskiego, poszerzanie informacji i katalogowanie obiektów zabytkowych oraz wzbogacenie w treść przewodników wcześniej wydanych. Pod koniec 1984 roku pracownia powiększyła się o drugą izbę po przeprowadzeniu się ZW PTTK na ul. Wał Okrężny, dzięki czemu dla pracowni zakupiono szafy na poszerzającą się ilość zbiorów. W połowie 1988 roku pracownia przeniosła się do budynku parterowego, w którym mieścił się już Zarząd Wojewódzki. Tym samym pracownia mogła poszerzyć swoja działalność o fotografię krajoznawczą. Po likwidacji Zarządów Wojewódzkich w 1990 r., pracownię przejął Regionalny Oddział Lubuski.

W 2004 r obiekt po ROL PTTK przejął Oddział Miejski PTTK, który zmienił nazwę na Oddział PTTK „Ziemi Gorzowskiej”. Pracownię krajoznawczą trzeba było na nowo odtworzyć po kilku latach nieużytkowania. Pod koniec 2008 roku Oddział PTTK wraz z pracownią „przeszedł” drugą przeprowadzkę pod obecny adres. Lokal mieści się na parterze i posiada 4 pomieszczenia: sala prelekcyjna (także jako czytelnia), biblioteka z zapleczem technicznym, pokój spotkań ogrzewany piecem kaflowym i pomieszczenie kuchenne (przechodnie). W sali prelekcyjnej organizowane są comiesięczne spotkania z ciekawymi osobami, którzy prezentują swoje osiągnięcia nie rzadko przy pełnej sali, oraz prelekcje i szkolenia z młodzieżą przygotowująca się do konkursów krajoznawczych. Sala i pomieszczenie biblioteczne ogrzewane są grzejnikami elektrycznymi.

W 2009 r. pracownia wzbogaciła się o komputer (przenośny) z drukarką wielofunkcyjną sfinansowany ze środków Komisji Krajoznawczej ZG PTTK. Pracownia przyłączyła się do akcji prowadzonej przez Centralną Bibliotekę Krajoznawczą wspólnie z Komisją Krajoznawczą, mająca na celu skatalogowanie zbiorów w programie PROGMAN i udostępnienie w sieci internetowej. Zbiory są stopniowo wprowadzane do programu.

Kontakt

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Gorzowie Wielkopolskim

przy Oddziale PTTK „Ziemi Gorzowskiej” w Gorzowie Wielkopolskim

Kierownik: Mariusz Krygier

ul. Mieszka I 15, 66-400 Gorzów Wlkp.

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Udostępnianie zbiorów i poradnictwo turystyczne:

  • wtorek–czwartek w godz. 12.00–16.00

Regionalna pracownia krajoznawcza w Kaliszu

Działalność

Wraz z podziałem Polski na 49 województw, powołano Zarządy Wojewódzkie PTTK na siedzibę Kaliskiego ZW PTTK obrano XIX w. budynek przy ul. Łódzkiej 29a.
Za zgodą ZG PTTK, na mocy Zarządzenia z dnia 23 października 1972 r. o powoływaniu Regionalnych Pracowni Krajoznawczych przy ZW PTTK dnia 30 stycznia 1980 r. powstała pracownia w Kaliszu. Opracowano regulamin, powołano etatowego pracownika. Został nim instruktor krajoznawstwa mgr Piotr Sobolewski.
Zgromadzono księgozbiór z darów społecznych około 1100 pozycji, założono katalogi, podjęto współpracę z oddziałami południowej Wielkopolski – miastami wchodzącymi   w skład województwa kaliskiego. Siedzibą filii stał się Ostrów Wielkopolski. Regionalny Ośrodek Programowy skupił wiele Komisji Krajoznawczych w tym przewodnicka i weryfikacyjną GOT, TOK, OTP, KOT, MOT.
Pracownia prowadzi szeroką działalność dydaktyczną i wydawniczą. Prężnie rozwija się wydawnictwo „Krajoznawstwo i Turystyka” (do 2002 r.). Ukazują się wydawnictwa i publikacje. Z usług RPK korzysta kadra programowa oddziału PTTK. Sieć wydawnicza „KiT-u” przenika na cały kraj – wymiana między wojewódzka PTTK.
Z działalności RPK korzysta kadra programowa PTTK, młodzież szkolna, studenci, działacze. Coraz bogatsze zbiory biblioteczne przyciągają czytelników.
Prężna działalność RPK – PTTK w Kaliszu potwierdza dziś bogate archiwum  i biblioteka. W 2006 r. powołany zostaje społeczny kierownik RPK, który powołuje Komisję Spisową i porządkową księgozbioru, bierze udział w kursach RPK w Wałbrzychu, Elblągu, Warszawie, Szczecinie.

Kontakt

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Kaliszu

przy Oddziale PTTK im. Stanisława Graevego w Kaliszu

Kierownik: Marcin Adasiak

Współpracownicy: Danuta Urbaniak

ul. Targowa 2,

62-800 Kalisz

tel. 62 598 24 33

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

http://www.pttk.kalisz.pl/

Udostępnianie zbiorów i poradnictwo turystyczne:

  • po umówieniu się telefonicznym 62 598 24 33

Regionalna pracownia krajoznawcza w Katowicach

Działalność

Regionalna Fundacja Turystyki i Krajoznawstwa PTTK kontynuuje programową działalność Towarzystwa w skali ogólnowojewódzkiej po zlikwidowanym w 1990 roku Zarządzie Wojewódzkim PTTK. Oprócz prowadzenia Regionalnej Pracowni Krajoznawczej Fundacja zajmuje się działalnością szkoleniową kadry turystycznej oraz znakowaniem turystycznych szlaków nizinnych na przeważającym obszarze województwa śląskiego.

Biblioteka Regionalnej Pracowni Krajoznawczej od 1990 roku gromadzi, opracowuje i nieodpłatnie udostępnia zainteresowanym z całego regionu swoje zbiory książkowe, kartograficzne i archiwalne, dotyczące historii, przyrody i atrakcji turystycznych województwa śląskiego. W ciągu minionych 16 lat biblioteka RPK wchłonęła następujące księgozbiory lub ich części: 1990 – likwidowanej delegatury Głównego Urzędu Kontroli Prasy Publikacji i Widowisk (cenzury), likwidowanej biblioteki redakcyjnej „Trybuny Robotniczej”; 1994 – likwidowanego oddziału Polskiej Agencji Promocji Turystyki (Centralnego Ośrodka Informacji Turystycznej); 1997 – Wydziału Kultury Fizycznej i Sportu Urzędu Wojewódzkiego; 2000 – Studenckiego Koła Przewodników Beskidzkich w Katowicach; 2006 – Górnośląskiego Oddziału PTTK w Katowicach.

Zbiory biblioteczne Pracowni służą kształceniu kwalifikowanych kadr turystycznych oraz pogłębianiu wiedzy o regionie. Korzysta z nich młodzież ucząca się i studiująca – zwłaszcza na kierunkach związanych z obsługą ruchu turystycznego; nauczyciele przygotowujący zajęcia z zakresu edukacji regionalnej i dziedzictwa kulturowego regionu, dziennikarze oraz kadra kwalifikowana PTTK (przewodnicy, przodownicy turystyki kwalifikowanej, organizatorzy turystyki, instruktorzy krajoznawstwa) przy opracowywaniu przez nich programów turystyczno-krajoznawczych. W oparciu o materiały Regionalnej Pracowni Krajoznawczej powstają liczne prace magisterskie, skorzystało z niej także 4 doktorantów.

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK włącza się także szeroko w działania na rzecz promocji regionu. Organizuje Górnośląskie Sympozja Krajoznawcze PTTK; w roku 2006 w dniach 22-23 kwietnia odbyło się XXI  – poświęcone dziejom i walorom krajoznawczym ziemi lublinieckiej i oleskiej.

Wydawnictwa własne:

  1. Periodyk krajoznawczy„Krajoznawca Górnośląski”(wydano 20 numerów)
  2. Zeszyty Inwentaryzacji Krajoznawczej Województwa Śląskiego(wydano 21 zeszytów).

ZBIORY

Aktualnie w zbiorach biblioteki znajduje się ponad 6300 zinwentaryzowanych woluminów, w tym ponad 800 map turystycznych i topograficznych oraz opracowania na nośnikach CD. Kolejne kilkaset pozycji czeka na wprowadzenie do inwentarzy. W zbiorach biblioteki RPK znajduje się również dokumentacja źródłowa (kartoteki wraz ze zdjęciami obiektów) inwentaryzacji krajoznawczej dawnego województwa katowickiego dla 35 gmin.
Biblioteka gromadzi następujące publikacje:

  • przewodniki turystyczne o Polsce i innych krajach,
  • mapy turystyczne i plany miast,
  • mapy topograficzne województwa śląskiego,
  • monografie krajoznawcze i historyczne miejscowości, zakładów pracy, parafii,
  • opracowania encyklopedyczne, słownikowe i podręczniki z zakresu geografii, historii, sztuki, przyrody,
  • opracowania metodyczne i szkoleniowe dotyczące turystyki i krajoznawstwa, przewodnictwa i pilotażu,
  • opracowania statystyczne, sprawozdawcze i organizacyjne PTTK,
  • publikacje z zakresu ochrony przyrody i środowiska oraz ochrony zabytków i dziedzictwa kulturowego.

Priorytetem wśród gromadzonych publikacji są monografie krajoznawcze gmin, parafii i zakładów pracy oraz wydawnictwa organizacyjne PTTK (materiały zjazdowe, sprawozdania, instrukcje, poradniki itp.).
W bieżącej prenumeracie biblioteka RPK gromadzi następujące periodyki: Wierchy, Płaj, Ziemia, Śląsk, Przyroda Górnego Śląska, Spotkania z Zabytkami, Poznaj Swój Kraj, Voyage, Podróże, Miejsca Święte, Gościniec, Wędrowiec Zachodniopomorski (Szczecin), Wędrownik (Łódź). Posiada też archiwalne zbiory miesięcznika „Gościniec” (w latach 1973-1993), Poznaj Świat, Turysta, Taternik, Architektura i Krajobraz, Górnośląski Informator Architektoniczny.
Biblioteka Regionalnej Pracowni Krajoznawczej PTTK w Katowicach kontynuuje tradycje połączonej w latach pięćdziesiątych XX w. biblioteki Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Katowicach, zwanej w środowisku „biblioteką Hamali”. Księgozbiór ten został w czasach stalinowskich zdekompletowany i rozparcelowany pomiędzy oddziały PTTK działające w województwie katowickim. Część zbiorów prawdopodobnie została zniszczona (taka była intencja rozparcelowania biblioteki), część uratowały od zagłady prywatne osoby.

W styczniu 1978 roku, w ramach wstępnego etapu prac organizacyjnych, związanych z zamierzonym utworzeniem Regionalnej Pracowni Krajoznawczej PTTK powstała biblioteka krajoznawcza przy Oddziale PTTK w Katowicach (obecnie Górnośląski Oddział PTTK). Biblioteka, mająca stanowić podstawowy człon tej pracowni, z zadaniem gromadzenia księgozbioru i wszelkiego rodzaju publikacji z zakresu krajoznawstwa i turystyki ze szczególnym uwzględnieniem regionu śląskiego, zorganizowana została na bazie kilkudziesięciu książek, przekazanych w swoim czasie Oddziałowi PTTK w Katowicach przez rodzinę zmarłego działacza PTTK, przewodnika po ziemi śląskiej, Bolesława Badyny oraz w oparciu o kilka tomów z dubletów Biblioteki Śląskiej. W ciągu kilku lat liczba woluminów w bibliotece osiągnęła ok. 1200 pozycji (wg stanu na początku 1984 r.). Wiosną 1990 roku bibliotekę, liczącą 1900 woluminów, przejął wraz z Regionalną Pracownią Krajoznawczą PTTK Zarząd Wojewódzki PTTK w Katowicach, zlikwidowany w grudniu 1990 roku.

Historia

Zlikwidowanie w 1991 r. Zarządów Wojewódzkich, w ówczesnym województwie katowickim odebrano dosłownie. Cała dokumentacja programowa została „zlikwidowana” – przekazana na makulaturę. Zachowały się jedynie akta pracownicze i niektóre dokumenty finansowe. Tym samym zniknęła także dokumentacja, dotycząca działalności RPK w najstarszym okresie, a o jej dziejach możemy dziś pisać jedynie w oparciu o źródła pośrednie: opublikowane sprawozdania, zachowane kopie korespondencji z ZG, prywatne notatki i wspomnienia.

Początki w Oddziale PTTK w Katowicach

Jak wspomina kol. Zbigniew Górnisiewicz (patrz Aneks 1), pierwsza wzmianka o Regionalnej Pracowni Krajoznawczej w Katowicach pojawiła się w sprawozdaniu na IV Okręgową Konferencję Przedstawicieli Oddziałów PTTK woj. katowickiego 31 marca 1968 r., informującym, że poczyniono przygotowania do uruchomienia w Okręgu pracowni krajoznawczej, obejmującej swym zasięgiem także woj. opolskie. Jednak ze względów formalnych – braku limitowanego wówczas etatu i osobowego funduszu płac – inicjatywa ta nie doszła do skutku.
Rzeczywiste początki RPK w Katowicach związane są z Zarządzeniem Sekretarza Generalnego ZG PTTK Jacka Węgrzynowicza z 1976 r. w sprawie powoływania regionalnych (wojewódzkich) pracowni krajoznawczych PTTK. W zachowanej, choć ledwo czytelnej, informacji Komisji Krajoznawczej ZG PTTK z 1976 r. znajduje się zapis: „W aktach Komisji Krajoznawczej ZG PTTK znajdują się wnioski o powołanie RPK w Katowicach (XI 1975) oraz Poznaniu”. Informacja o działaniu pracowni od 1976 r. pojawia się także w monografii Jerzego Nowaka: „Do realizacji uchwał kongresowych [Kongresu Krajoznawstwa Polskiego w Płocku w 1980 r.] włączyła się także działająca od 1976 r. Regionalna Pracownia Krajoznawcza, zlokalizowana przy Oddziale Katowickim”.
Za inicjatora powstania pracowni w województwie katowickim uważa się księdza dra Jerzego Pawlika, ówczesnego przewodniczącego regionalnego Kręgu Instruktorów Krajoznawstwa PTTK oraz członka Komisji Krajoznawczej ZG PTTK.
Choć zgodnie z wytycznymi ZG z 1972 r. „podstawowym zadaniem pracowni jest gromadzenie, opracowywanie i rozpowszechnianie materiałów krajoznawczych z terenu działania, poradnictwo oraz popularyzacja idei krajoznawstwa oraz prowadzenie biblioteki, wypożyczalni przeźroczy, fotogramów i innych materiałów krajoznawczych”, początkowo działalność RPK ograniczała się wyłącznie do prowadzenia biblioteki krajoznawczej, co powodowało pojawianie się na kolejnych Wojewódzkich Zjazdów PTTK postulatów, by „Zorganizować przy ZW PTTK Katowice Poradnię Krajoznawczą i Gabinet Historii Turystyki i Krajoznawstwa”; „uruchomić regionalną pracownię krajoznawczą w Katowicach i innych dużych miastach; dążyć do zakładania pracowni krajoznawczych przy dużych oddziałach”.
Działająca w strukturach Oddziału PTTK w Katowicach RPK była tylko z nazwy „regionalną”. Jej działalność nie wychodziła poza zakres działania macierzystego Oddziału.
W sprawozdaniu Komisji Krajoznawczej ZW na X Wojewódzki Zjazd PTT w 1981 r. pojawia się wzmianka, że: „Do realizacji zadań, nakreślonych przez Kongres włączona została również Regionalna Pracownia Krajoznawcza […] , która niedawno rozpoczęła swą działalność programową”. Sądzę jednak, że wbrew pobożnym życzeniom RPK nie podjęła takiej działalności, jakiej by się od niej oczekiwało. Brak działalności programowej wynikał, zdaniem Zbigniewa Górnisiewicza, z braku merytorycznego przygotowania ówczesnej kierowniczki, mgr Stefanii Bargielskiej.
Organizacja w województwie katowickim XIII Centralnego Zlotu Aktywu Krajoznawczego w Chorzowie w dniach 22-28.08.1983 r. stała się być może impulsem do zatrudnienia z dniem 1 września 1983 r. w katowickiej RPK na pół etatu kierownika – Barbary Pachelskiej. Pod jej kierownictwem działalność Pracowni rozwinęła się także w innych płaszczyznach, choć sama Barbara Pachelska była raczej propagatorką Imprez na Orientację  i całą swą energię kierowała na popularyzację tej dyscypliny turystyki i sportu.
Na kolejnym Zjeździe Wojewódzkim w 1985 r. potwierdzono, iż „w okresie ostatnich dwóch lat sfinalizowano starania o utworzenie w Katowicach pracowni krajoznawczej”.
Dnia 29.01.1988 r. Prezydium ZG PTTK uchwaliło znowelizowany „Regulamin Regionalnej Pracowni Krajoznawczej PTTK”. Praktycznie usankcjonowano rolę, jaką z biegiem lat zaczęły spełniać pracownie. Cele i zadania Pracowni określono następująco:

  • rozwijać twórczo ideę krajoznawstwa, ugruntowując stare i wypracowując nowe kierunki, formy oraz metody pracy krajoznawczej,
  • ułatwiać wdrażanie idei i osiągnięć programowych w PTTK oraz popularyzować je poza Towarzystwem, wnosząc wkład do ogólnonarodowej kultury,
  • skupiać aktyw krajoznawczy regionu na płaszczyźnie wspólnoty zainteresowań i współpracy, integrować twórczą działalność klubów i komisji, tworząc krajoznawcze forum członków PTTK oraz nowoczesną bazę warsztatową dla potrzeb krajoznawstwa,
  • ułatwiać pracę krajoznawczą członkom PTTK i innym zainteresowanym osobom oraz instytucjom.

Określając kierunki działania, położono większy nacisk na inwentaryzację krajoznawczą oraz gromadzenie i zabezpieczanie przed zniszczeniem materiałów stanowiących dorobek i tworzących historię Towarzystwa.
Tak sformułowane zalecenia znalazły podatny grunt także w środowisku katowickim, bowiem okres  X kadencji wojewódzkich władz PTTK w Katowicach okazał się być dość owocnym dla śląskiego krajoznawstwa. Oprócz sfinalizowania sprawy RPK, zapoczątkowano w 1983 r. w miarę regularne wydawanie biuletynu Komisji Krajoznawczej Zarządu Wojewódzkiego pt. „Materiały Szkoleniowo-Informacyjne”– przekształconego w 1986 r. w ukazujący sie nieregularnie periodyk – „Krajoznawcę Górnośląskiego”. W 1984 r. od gminy Zbrosławice, opracowanej przez Roberta Respondowskiego, zapoczątkowano inwentaryzację krajoznawczą województwa katowickiego.
W dniach 8-10.09.1985 r. odbyło się w Sopocie coroczne szkolenie kierowników RPK, w którym uczestniczyła także Barbara Pachelska. Wyrażono wówczas dużą troskę władz Towarzystwa o sprawne funkcjonowanie Pracowni, która ich zdaniem nie spełniała oczekiwań największego w Polsce środowiska członków PTTK.
Od czasu objęcia kierownictwa Pracowni przez Barbarę Pachelską opierała ona szerzej swą działalność o Komisję Krajoznawczą i Komisję Przewodnicką ZW PTTK. Włączono ją w program Inwentaryzacji Krajoznawczej Polski, pojawiły się pierwsze opracowania autorskie kierownika. W „Sprawozdaniu Zarządu oddziału za okres 1985-1988” znalazła się informacja o opracowaniu pierwszych kart Inwentaryzacji Krajoznawczej Regionu, bibliografii krajoznawczej regionu, małych monografiach krajoznawczych (autorstwa Bernarda Kopca, aktualnie w zbiorach biblioteki RPK) oraz monografii Mieczysława Sufryda i Jerzego Winiewskiego „Opactwo cystersów w Rudach” (Katowice 1988). W sprawozdaniu Oddziału pojawia się też pierwsza informacja o wykorzystaniu zbiorów i sprzętu:

 

1985

1986

1987

1988

Wypożyczanie zbiorów do domu

81

62

84

88

Wypożyczanie na miejscu

522

548

501

515

Udzielanie porad krajoznawczych

166

212

131

136

Działająca do końca 1989 r. w strukturach Oddziału PTTK w Katowicach (mająca swą siedzibę  przy ul. Mariackiej 23) Pracownia organizowała wystawy, prelekcje, konkursy.
Współpracowała też z licznymi agendami PTTK i innymi organizacjami, m.in. Oddziałowymi i Wojewódzkimi Komisjami: Młodzieżową, Historii i Tradycji oraz Wojewódzką Komisją Przewodnicką i Komendą Chorągwi ZHP.
Po XII Wojewódzkim Zjeździe PTTK, Zarząd Wojewódzki  we wrześniu 1989 r.  przyjął do realizacji wniosek, by „usprawnić pracę Regionalnej Pracowni Krajoznawczej i rozważyć współpracę w tej kwestii z Oddziałem COIT”.
Decyzje Zjazdu Wojewódzkiego zbiegły się w czasie z perturbacjami, dotyczącymi lokalu RPK, który miał być wyburzony w związku z planowaną budową Kolei Ruchu Regionalnego. Sytuacja ciągłej niepewności co do nowego miejsca funkcjonowania Pracowni i chęć jej sanacji, spowodowała, że w grudniu 1989 r. Prezydium ZW PTTK w Katowicach postanowiło uruchomić RPK przy ZW PTTK.

W strukturach Zarządu Wojewódzkiego PTTK

W dniu 29 stycznia 1990 r. odbyła się narada przedstawicieli Zarządu Wojewódzkiego PTTK w Katowicach, Zarządu Oddziału PTTK w Katowicach oraz pracowników RPK, w wyniku której podjęto decyzję o przeniesieniu RPK z Oddziału PTTK do ZW PTTK w Katowicach. Ustalono też, że z dniem 31.01.1990 r. zostaną przekazane zbiory audiowizualne wraz z etatem pracownika, natomiast 23.02.1990 r. zbiory książkowe.
Między jednostkami PTTK miało nastąpić także rozliczenie nie zrefundowanych kosztów prowadzenia RPK.
Do 20 marca 1990 r. RPK przeniesiono z Oddziału PTTK księgozbiór zakupiony ze środków ZG i ZW PTTK (pozostała część księgozbioru włączona została w do biblioteki RPK dopiero w 2007 r.). Zrezygnowano z zatrudnienia dotychczasowych pracowników z wyjątkiem specjalisty ds. środków audiowizualnych, a  RPK zyskała nowy kształt merytoryczny zgodny ze znowelizowanym regulaminem RPK z 1988 r.
Kierownikiem na ćwierć etatu został mgr Edward Wieczorek, z wykształcenia historyk, posiadający wówczas uprawnienia organizatora turystyki, przodownika turystyki pieszej i przewodnika terenowego po województwie katowickim. W chwili objęcia pracowni miał już spore doświadczenia dziennikarskie (od 1982 r. publikował artykuły i notki o tematyce krajoznawczej w lokalnej prasie) oraz wydawnicze (od X 1986 do XI 1989 redagował biuletyn ZW PTTK „Komunikaty – Informacje – Zawiadomienia ZW PTTK”, a od 1990 r. był zatrudniony na etacie redaktora wydawnictw katowickiego Oddziału Centralnego Ośrodka Informacji Turystycznej). Na pół etatu został zatrudniony bibliotekarz – Jerzy Woźniak, przewodnik beskidzki, instruktor przewodnictwa, poeta [obecnie z uznanym dorobkiem literackim] oraz pracownik odpowiedzialny za sprzęt audiowizualny – inż. Zbigniew Ratajski, przewodnik beskidzki, instruktor przewodnictwa, szef szkolenia Komisji Przewodnickiej ZW.
Władze wojewódzkie PTTK nakreśliły ówczesnej Pracowni następujące zadania:

  • współredagowanie i rozpowszechnianie materiałów krajoznawczych ZW PTTK – zwłaszcza „Krajoznawcy Górnośląskiego”
  • gromadzenie księgozbioru i bibliografii krajoznawczych regionu
  • opracowywanie kwerend i bibliografii materiałów krajoznawczych i czasopism pod kątem informacji o regionie
  • współpraca z Biurem Badań i Dokumentacji Zabytków
  • współpraca z Oddziałem Centralnego Ośrodka Informacji Turystycznej
  • współpraca z KK ZW przy organizacji sesji krajoznawczych
  • przygotowywanie pytań na konkursy krajoznawcze
  • poradnictwo krajoznawcze dla młodzieży szkolnej i nauczycieli-opiekunów SKKT
  • propagowanie walorów krajoznawczych regionu na łamach lokalnej prasy.

RPK ściśle współpracowała z komisjami ZW: krajoznawczą, ochrony przyrody, opieki nad zabytkami, historii i tradycji, wydawniczą i przewodnicką.
Prawie 4 miesiące trwała adaptacja pomieszczeń w siedzibie Zarządu Wojewódzkiego przy ul. Dyrekcyjnej 10, m.in. prowadzenie nowych instalacji elektrycznych, naprawa szaf, przeniesienie, ułożenie i opracowanie przejętego księgozbioru. Od sierpnia 1990 r. pracownia podjęła normalną obsługę zainteresowanych. Już wcześniej współuczestniczyła w przygotowaniu Górnośląskiego Sympozjum Krajoznawczego w Jaworznie i przygotowała do druku 6 i 7 numer „Krajoznawcy Górnośląskiego”. We wrześniu 1990 r., w czasie IV Kongresu Krajoznawstwa Polskiego w Opolu, w trakcie kuluarowych rozmów, uzgodniono wspólnie z Komisją Krajoznawczą ZW PTTK w Katowicach systematyczne publikowanie zeszytów „Inwentaryzacji Krajoznawczej Województwa Katowickiego”. Jeszcze w 1990 r. ukazał sie 1. numer pt. „Gmina Rudziniec”.
Działalność wydawnicza mogła odbywać się dzięki zakupionej na wyposażenie pracowni kopiarce Canon NP1215.
Niestety, schyłek roku zbiegł się z decyzją drugiej tury XII Zjazdu Krajowego o likwidacji struktur wojewódzkich PTTK.

W Regionalnym Ośrodku Programowym

W nowej rzeczywistości ustrojowej, a zwłaszcza ekonomicznej, jaka nastąpiła na przełomie 1989 i 1990 r., zmieniły się radykalnie realia, w jakich przyszło działać Towarzystwu, a tym samym Regionalnym Pracowniom Krajoznawczym. Sygnalizował to Zarząd Główny: „PTTK w swym dotychczasowym kształcie nie zdoła przeżyć najbliższych kilku lat. Oto bowiem czeka nas: koniec dotacji, likwidacja Centralnego Funduszu Turystyki i Wypoczynku, uchylenie większości ulg podatkowych, utrudnienia kredytowe, urealnianie cen, wzrost konkurencji na rynku usług turystycznych. Trzeba więc będzie skończyć z imprezami na pokaz, jeszcze bardziej okroić inwestycje, zredukować administrację. Niepodjęcie natychmiast zmian może być w skutkach groźniejsze niż zdecydowanie się na nowe rozwiązanie.” Tym rozwiązaniem stała się likwidacja struktur wojewódzkich PTTK, która nastąpiła w II turze XII Zjazdu Krajowego w czerwcu 1990 r. Przyjęty wówczas Statut nie przewidywał funkcjonowania dotychczasowych ZW.
Jednostkami Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego stały się przede wszystkim oddziały oraz koła i kluby. Przepisy przejściowe utrzymywały władze wojewódzkie PTTK do 31.12.1990 r. Pozostawiono jednak w statucie furtkę, otwierającą drogę do istnienia jednostek regionalnych Towarzystwa. Oddziały PTTK, o ile uznają to za celowe, potrzebne, a także możliwe do utrzymania ze względów choćby finansowych, będą mogły tworzyć związki regionalne koordynujące działalność programową, opracowujące stanowisko wobec spraw turystyki i krajoznawstwa regionu itp. Dzięki tak sformułowanemu zapisowi powstała w województwie katowickim Rada Prezesów Oddziałów PTTK Województwa Katowickiego oraz – w oparciu o § 30 Statutu PTTK – Regionalny Ośrodek Programowy PTTK, przy którym funkcjonowała Regionalna Pracownia PTTK. Jej adres, zasoby i kierownik nie zostały zmienione, natomiast zlikwidowano stanowisko ds. środków audiowizualnych. Odtąd przez kilka lat Zbigniew Ratajski, który poprzednio zajmował się sprawami fotografii krajoznawczej, dokumentacji szkoleniowej w oparciu o nagrania magnetofonowe i slajdy oraz konserwacją i wypożyczaniem sprzętu audio-foto na potrzeby środowiska krajoznawczego i przewodnickiego, wykonywał te czynności społecznie
We wrześniu 1990 r. odbył się w Opolu IV Kongres Krajoznawstwa Polskiego, który w swej rezolucji postulował m.in., by jednym z głównych zadań krajoznawstwa była taka działalność, która będzie wiodła do osadzenia psychicznego we własnym regionie.
Nowa rzeczywistość ustrojowa i gospodarcza (brak cenzury, dostęp do rynku papieru i drukarń, dostęp do publikacji dotychczas zastrzeżonych w tzw. prohibitiach) zaowocowała nową jakością działalności krajoznawczej i nowymi kierunkami współpracy. Pojawiło się mnóstwo stowarzyszeń i organizacji, promujących regionalizm, budujących tożsamość środowisk lokalnych. Zaowocowało to m.in. ukierunkowaniem się katowickiej RPK na popularyzację i promocję szeroko rozumianego regionu Górnego Śląska, współpracę z organizacjami regionalnymi (np. Związkiem Górnośląskim), placówkami szkolnymi, które program regionalizmu zaczęły wdrażać, Ośrodkiem Metodycznym „Metis” w Katowicach oraz aktywną współpracą z katowickim Oddziałem Centralnego Ośrodka Informacji Turystycznej w zakresie promocji regionu.
W dniu 9 października 1990 r., w trakcie połączonego zebrania Komisji Krajoznawczej, Komisji Opieki nad Zabytkami i Komisji Ochrony Przyrody Zarządu Wojewódzkiego PTTK postanowiono powołać Krąg Krajoznawców, który „przytulony” do Regionalnej Pracowni Krajoznawczej będzie w zmienionej sytuacji realizował dotychczasowe cele programowe zlikwidowanych komisji, a jednocześnie stanie się swego rodzaju „Radą Programową” Regionalnej Pracowni Krajoznawczej. Na kolejnym posiedzeniu Kręgu w dniu 11 stycznia 1990 r. ustalono jego nazwę: Górnośląski Krąg Krajoznawców.
Lokal RPK stał się zapleczem dla zebrań Górnośląskiego Kręgu Krajoznawców i innych regionalnych struktur turystyki kwalifikowanej (Regionalnego Klubu Przodowników Turystyki Pieszej im. Zygmunta Kleszczyńskiego, Forum Turystów Górskich), zaś pracownicy etatowi przygotowywali imprezy krajoznawcze firmowane przez Krąg (m.in. VI Górnośląskie Sympozjum Krajoznawcze PTTK  w Rudach w 1991 r.).
RPK wypełniła pustkę programową po zlikwidowanych komisjach ZW, zwłaszcza dotyczącą ewidencji kadry, weryfikacji odznak turystycznych (OTP, Turysta Senior, Znam Kraje Przyjaciół, Turysta Przyrodnik), dokumentacji szlaków turystycznych itp. Na część tych zadań (TRW) RPK otrzymała zgodę stosownych komisji ZG, część była realizowana „siłą rozpędu”.
Przy Pracowni umocowało się także Regionalne Kolegium Instruktorów Krajoznawstwa, które w 1991 r. tworzyli: ks. Jerzy Pawlik – przewodniczący oraz Barbara Bazielich, Janusz Brandys – jako członkowie. Od połowy 1993 r. Kolegium składa się z: Krzysztofa Witkowskiego – przewodniczącego oraz kol. Huberta Buchty, Roberta Respondowskiego, Henryka Stasińskiego i Andrzeja Stróżeckiego – członków.
RPK przejęła też całą działalność wydawniczą byłego ZW PTTK w Katowicach, choć w międzyczasie zaprzestano już redagowania „Materiałów Szkoleniowych Komisji Przewodnickiej” i biuletynu „Informacje – Komunikaty – Zawiadomienia”. Dzięki będącej na wyposażenie pracowni kopiarce Canon dynamicznie rozwijało się wydawanie kolejnych zeszytów Inwentaryzacji Krajoznawczej Województwa Katowickiego i innych publikacji.
Od 1991 r. RPK całkowicie przejęło organizacyjną stronę Górnośląskich Sympozjów Krajoznawczych oraz merytoryczną stronę Regionalnych Sejmików Przodowników Turystyki Pieszej Województwa Śląskiego. W dniach 11-12.05.1991 r. odbyło się w Gliwicach i Rudach VI  GSK, poświęcone dziedzictwu kulturowemu cystersów z Rud Wielkich, a w dniach 16-17.05.1992 r. – VII GSK „Ziemia Golęszyców” w Wodzisławiu Śląskim. Z kolei 12.12.1992 r. RPK wspólnie z Towarzystwem Miłośników Pszczyny zorganizowała sesję krajoznawczą, poświęconą 100. rocznicy urodzin Ludwika Musioła, wybitnego śląskiego historyka – regionalisty. Na tę okoliczność została wydana przez RPK „Bibliografia prac Ludwika Musioła”, opracowana przez Henryka Stasińskiego w nakładzie 50 egz.
W 1991 r. wspólnie z katowickim Oddziałem Centralnego Ośrodka Informacji Turystycznej oraz Policealnym Studium Ekonomicznym, zorganizowano 100-godzinne „Seminarium wiedzy o województwie katowickim” dla 25 słuchaczek specjalizacji: informacja naukowa techniczna ekonomiczna, zakończone napisaniem prac dyplomowych z tego zakresu. Prace te zostały włączone do księgozbioru RPK. Natomiast w 1992 r. wspólnie z katowickim Oddziałem Centralnego Ośrodka Informacji Turystycznej RPK zorganizowała na Równicy w Ustroniu 3-dniowy kurs dla 20 informatorów turystycznych III klasy
Od 1992 r. RPK włączyła się aktywnie do organizacji eliminacji wojewódzkich Ogólnopolskiego Młodzieżowego Turnieju Turystyczno-Krajoznawczego, opracowując pytania, testy, oraz zabezpieczając organizacyjnie część konkurencji.
W sytuacji nawału nowych obowiązków, zaczęła się zmiana profilu działalności katowickiej RPK. Nadal kontynuowała ona sferę poradnictwa krajoznawczego, rozszerzając ją o prowadzenie regularnego punktu informacji turystycznej. Kontynuowano inwentaryzację krajoznawczą kolejnych gmin, jednocześnie opracowując i wydając wcześniejsze inwentaryzacje. Jednak pracownia zaczęła się skupiać głównie na promocji regionu, kontaktach z instytucjami z tą promocją związanych (Oddziałem Centralnego Ośrodka Informacji Turystycznej w Katowicach, Wydziałem Sportu i Turystyki Urzędu Wojewódzkiego) oraz na upowszechnianiu wiedzy o regionie poprzez prelekcje, wycieczki, szkolenia i publikacje.
W omawianym okresie zmieniło się podporządkowanie Regionalnej Pracowni Krajoznawczej. Po likwidacji ZW PTTK działała ona od 1.01.1991 r. do 31.01.1992 r. w strukturze Regionalnego Ośrodka Programowego, powołanego przez ZG PTTK, funkcjonującego w oparciu o zapis art. 30§11 Statutu PTTK przyjętego na Nadzwyczajnym Zjeździe w 1990 r., zaś od 1.02.1992 do 31.03.1993 r. w Regionalnym Ośrodku Programowym, powołanym przez Radę Prezesów Oddziałów PTTK Województwa Śląskiego w oparciu o art. 51 cytowanego Statutu.
Problemy z finansowaniem działalności programowej Towarzystwa zmuszały do poszukiwania nowych rozwiązań. W przypadku środowiska, działającego w województwie katowickim, takim rozwiązaniem stałaby się fundacja, która – z jednej strony – mogłaby prowadzić działalność gospodarczą, z drugiej zaś – pozyskiwać darowizny od osób fizycznych i prawnych, związanych z Towarzystwem.

W Regionalnej Fundacji Turystyki i Krajoznawstwa PTTK

Aktem notarialnym z dnia 29.02.1992 r. ustanowiono Regionalną Fundację Turystyki i Krajoznawstwa PTTK w Katowicach, która w Statucie przyjęła m.in. następujące cele, związane z działalnością RPK:

  • popularyzacja i ochrona wartości historycznych turystyki
  • popieranie społecznych inicjatyw w turystyce
  • inspirowanie i finansowanie prac badawczych oraz działalności popularyzatorskiej,  mających na celu poznawanie i ochronę atrakcji naturalnych i kulturowych regionów o wybitnych walorach krajoznawczych.

W związku z tym do zadań Fundacji wpisano: finansowanie działalności  Regionalnej Pracowni Krajoznawczej w Katowicach, prowadzenie działalności wydawniczej oraz zapewnienie organizacyjnych podstaw funkcjonowania Regionalnej Rady Prezesów Oddziałów PTTK. Aby móc zgodnie ze Statutem utrzymywać RPK, została na podstawie umowy pomiędzy ZG PTTK a RFTiK z dnia 31.03.1993 r. przejęta ze struktur likwidowanego Regionalnego Ośrodka Programowego PTTK do Fundacji, z zachowaniem dotychczasowego kierownika. Niestety, coraz większe problemy finansowe spowodowały, że zrezygnowano z etatu bibliotekarza. Tym samym kierownik przejął na siebie całość zakresów trzech poprzednich pracowników Pracowni. Dokonano też korekty zakresu zainteresowań katowickiej RPK, koncentrując się na sprawach edukacji regionalnej, promocji regionu i informacji turystycznej, działalności wydawniczej oraz programowej współpracy z afiliowanymi przy Regionalnej Radzie Prezesów (obsługiwanej przez Fundację) zespołami programowymi. Zrezygnowano m.in. ze sfery związanej z kolekcjonerstwem krajoznawczym, gromadzeniem fotografii, plakatów i druków ulotnych oraz całą sferą zbiorów audiowizualnych, które zarchiwizowano, ale nie udostępniono.
Od momentu likwidacji Zarządu Wojewódzkiego przy Regionalnej Radzie Prezesów Oddziałów PTTK powstało kilka ponadoddziałowych struktur: Górnośląski Krąg Krajoznawców, Regionalny Klub Przodowników Turystyki Pieszej, Wojewódzka Rada Turystyki Kolarskiej, Forum Turystyki Górskiej, Federacja Kół Przewodnickich PTTK Województwa Śląskiego. Ich obsługę organizacyjną zapewniło Biuro Fundacji, a pomoc merytoryczną – Regionalna Pracownia Krajoznawcza. Przede wszystkim jednak RPK koncentrowała się na aktywizacji środowiska krajoznawców i turystów pieszych.  W lokalu RPK odbywają się spotkania klubowe: w pierwszy poniedziałek miesiąca – Regionalnego Klubu Przodowników Turystyki Pieszej PTTK im. Zygmunta Kleszczyńskiego; w trzecią środę – Górnośląskiego Kręgu Krajoznawców.

Zbiory i poradnictwo krajoznwcze

W omawianym okresie zbiory RPK wzrosły z 2103 skatalogowanych książek i 796 map – do 6020 książek i 800 map (niewielki przyrost map związany jest z przekazaniem prawie 180 starszych wydań map turystycznych do zbiorów Biblioteki Śląskiej).
Księgozbiór gromadzony jest pod kątem zainteresowań Pracowni. Jego rdzeń stanowią wydawnictwa regionalne i lokalne dotyczące województwa śląskiego – pozyskiwane drogą zakupów, bądź to nieodpłatnie wypraszane od wydawców: gmin, parafii, instytucji i organizacji – oraz publikacje dotyczące Polski jako całości. Drugoplanową sferą jest zainteresowanie województwami ościennymi, zwłaszcza opolskim, stanowiącym niegdyś część historycznego Górnego Śląska. Na trzecim planie są obszary górskie i podgórskie południowej Polski a na dalszym – inne regiony turystyczne Polski i zagranicy.
Do zbiorów Pracowni udało się przy współpracy z Działem Zbiorów Śląskich Biblioteki Śląskiej skserować niektóre unikalne publikacje krajoznawcze dotyczące Górnego Śląska, np. Kościoły drewniane na Górnym Śląsku Jerzego Dobrzyckiego z 1926 r., Kunstdenkmäler des Regierungbezirk Oppeln (Słownik krajoznawczy Rejencji Opolskiej) Hansa Lutscha z 1894 r. Schlesien Lexikon (Leksykon Śląski) Klausa Ullmanna z 1989 r., Die Bau= und Kunstdenkmäler Schlesiens (Zabytki budownictwa i sztuki Śląska) z 1943 r.
Oprócz zbiorów książkowych (monografii, przewodników, pozycji encyklopedycznych) Pracownia gromadzi czasopiśmiennictwo turystyczne (np. „Wierchy”, „Ziemia”, „Płaj”, „Gościniec”, „Poznaj Swój Kraj”, „Podróże”, „Voyage”), regionalne (np. „Śląsk”, „Przyroda Górnego Śląska”, „Górnośląski Informator Architektury”, „Architektura i Krajobraz”) i specjalistyczne (np. „Spotkania z Zabytkami”, „Miejsca Święte”, „Sztuka Sakralna”, „Krajobrazy Dziedzictwa Narodowego”).
W przeciągu opisywanego okresu funkcjonowania Pracowni skorzystało ze zbiorów ok. 4 tys. osób na miejscu, a kilkaset osób skorzystało z wypożyczeń poza bibliotekę. Te ostatnie, w związku z przypadkiem zawłaszczania wypożyczonych książek przez czytelników, miały miejsce jedynie w przypadku pisania prac licencjackich, magisterskich i doktorskich.

Sympozja, sesje i szkolenia

Jak już wcześniej wspomniano od 1991 r. RPK całkowicie przejęła organizacyjną stronę organizowanych wiosną Górnośląskich Sympozjów Krajoznawczych oraz merytoryczną stronę jesiennych Regionalnych Sejmików Przodowników Turystyki Pieszej Województwa Śląskiego. W latach 1993-2008 odbyło się regularnie co roku 16 Górnośląskich Sympozjów Krajoznawczych PTTK:

Numer

Data

Nazwa/tematyka

Miejsce obrad

VIII

8-9.05.1993

„U źródeł Warty”

Zawiercie

IX

16-17.04.1994

Folklor wilamowski

Wilamowice

X

20-21.05.1995

Atrakcje krajoznawcze Ziemi Raciborskiej

Racibórz

XI

1-2.06.1996

Atrakcje krajoznawcze Mikołowa

Mikołów

XII

10-11.05.1997

Atrakcje krajoznawcze Ziemi Będzińskiej

Rogoźnik

XIII

16-17.05.1998

„Tworóg-Brynek”

Brynek

XIV

24-25.04.1999

„Ziemia Jastrzębska”

Jastrzębie Zdrój

XV

15-16.04.2000

„Folklor górali beskidzkich”

Ustroń

XVI

12-13.05.2001

„Ziemia Kłobucka”

Załęcze Wielkie

XVII

20-21.04.2002

Atrakcje krajoznawcze północno-wschodniej części województwa śląskiego

Złoty Potok

XVIII

15-16.03.2003

Atrakcje krajoznawcze powiatu gliwickiego, kozielskiego i głubczyckiego

Zabrze – Gliwice

XIX

8-9.05.2004

„Bytom w 750 rocznicę lokacji”

Bytom – Piekary Śląskie

XX

14-15.05.2005

„Pogórze Śląskie”

Cieszyn

XXI

22-23.04.2006

„Szlakiem Józefa Lompy”

Olesno

XXII

31.03-1.04.2007

„Śladami Wojciecha Korfantego”

Siemianowice Śląskie – Sławków

XXIII

10-11.05.2008

„Drewniana architektura sakralna ziemi rybnickiej i wodzisławskiej”

Cieszyn

Każdorazowo w Sympozjach brało udział od 45-55 uczestników (z wyjątkiem XX, w którym wzięło udział 90 osób). Relacje z części z nich znalazły się na łamach „Krajoznawcy Górnośląskiego”. Niektóre z tematów sympozjów stały się inspiracją dla poważniejszych przedsięwzięć (np. w IX GSK, poświęconemu folklorowi Wilamowic wzięły udział dwie pracownice Działu Etnografii Muzeum Śląskiego w Katowicach, które po siedmiu latach zorganizowały w Muzeum Śląskim wystawę i wydały katalog pt. „Z >flamandzkim< rodowodem. Wilamowianie i ich sąsiedzi” – 22.06-21.11.2001).
Jednym z najważniejszych przedsięwzięć opisywanego okresu było zorganizowanie Sejmiku Przedkongresowego „Ochrona krajobrazu kulturowego wejściem Polski w XXI wiek” w dniach 16-17.10.1999 r. Miejscem obrad Sejmiku była Aula Kazimierza Lepszego Uniwersytetu Śląskiego, a obradom towarzyszyła wystawa „Krajobraz po kopalniach” Gazety Wyborczej. Wśród zaproszonych gości byli m.in. prorektor U.Śl. i prezes ZG PTTK Janusz Zdebski, a wśród prelegentów – m.in. były Wojewoda Katowicki Wojciech Czech, Zbigniew Myczkowski, Krzysztof Wolfram, Andrzej Siwek, Jan Maciej Waga i inni. Sejmik połączony był z krajoznawczym objazdem województwa śląskiego pt. „Krajobraz sielski”
Ważnym merytorycznie wydarzeniem była też zorganizowana w dniach 7-8.10.2006 r. sesja popularno-naukowa „Wielka Wojna na Jurze”, poświęcona śladom I wojny światowej na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Obrady sesji toczyły się w Szkole Podstawowej w Żarkach, a prelegentami byli m.in. Henryk Łukasik z Krakowa, Olgierd Dziechciarz i Jerzy Roś z Olkusza, Krzysztof i Piotr Ormanowie z Żarek i Maciej Świderski z Zawiercia. Sesja połączona była z objazdem terenowym cmentarzy wojennych z I wojny światowej (autokarem) oraz śladów okopów i pobojowisk (jeepami)
W omawianym okresie odbyło się też kilka innych sesji krajoznawczych, zorganizowanych bądź współorganizowanych od strony merytorycznej i organizacyjnej przez RPK:

  • „Dzieje kuźnic w Porębie” (Poręba 16.10.1993)
  • „200. rocznica powstania kościuszkowskiego” (Bielsko-Biała 23.01.1994)
  • Siewierz ’94 (20.11.1994)
  • Lelów ’95 (7.10.1995)
  • Jaworzno (29-30.06.1996)
  • „Szlakiem Karola Goduli” (Ruda Śląska 11-18.11.2007)
  • „Śladami Dušana Jurkoviča w Beskidzie Śląsko-Morawskim” (Pustevny 12.09.2008)
  • „Dziedzictwo rodu Ballestremów” (Ruda Śląska 8.11.2008)

RPK bardzo aktywnie współpracuje z Regionalnym Klubem Przodowników Turystyki Pieszej im. Zygmunta Kleszczyńskiego. Dla niego rokrocznie opracowuje krajoznawczy program Regionalnych Sejmików Przodowników Turystyki Pieszej Województwa Śląskiego, organizowanych przez Regionalny Klub Przodowników Turystyki Pieszej im. Zygmunta Kleszczyńskiego:

Data

Tematyka

Miejsce obrad

15-16.10.1994

Dwusetna rocznica insurekcji kościuszkowskiej

Racławice – Sławków

30.11-1.12.1996

Zabrze

Zabrze

28-29.03.1998

Ziemia Nyska

Nysa

21-22.11.1998

Sławków

Sławków

5-7.11.1999

Góry Opawskie

Głuchołazy

10-12.11.2000

Ziemia Lubliniecka

Pusta Kuźnica

20-21.10.2001

Ziemia Cieszyńska i Żywiecczyzna

Żywiec

9-11.11.2002

50-lecie zorganizowanej turystyki pieszej PTTK w województwie śląskim

Nowa Ruda

24-26.10.2003

Ziemia Głubczycka

Głubczyce

15-17.10.2004

Ziemia Bocheńska i Limanowska

 

14-16.10.2005

Głuchołazy – Velke Losiny

Głuchołazy

13-15.10.2006

Ponidzie

Starachowice

5-7.10.2007

Ziemia Suska

Sucha Beskidzka

10-12.10.2008

Trzebnica i okolice

Osolin

W 1993 r. RPK była współorganizatorem 34. Ogólnopolskiego Wysokokwalifikowanego Rajdu Pieszego z zakończeniem w Świerklańcu. Na tę okoliczność wydany został 11. zeszyt Inwentaryzacji Krajoznawczej Województwa Katowickiego – Gminy Świerklaniec i Tąpkowice. Z kolei w latach 1995 i 2007 RPK współorganizowała Ogólnopolskie Zloty Przodowników Turystyki Pieszej: w Raciborzu (1995) i Podlesicach (2007). Do zadań Pracowni należało opracowanie tras przedzlotowych i zlotowych oraz ich programu krajoznawczego.
RPK włączyła się w 2001 r. aktywnie w organizację kursu przodowników turystyki pieszej, przygotowując niektóre wydawnictwa szkoleniowe  i krajoznawczy program wycieczek szkoleniowych.
Od 1997 r. z inicjatywy RPK odbywają się wspólne wyjazdy autokarem na Ogólnopolskie Zloty Przodowników Turystyki Pieszej dzień przez oficjalnym rozpoczęciem Zlotu. Trasa dojazdowa traktowana jest jako wycieczka szkoleniowa, pomocna przy rozszerzaniu uprawnień PTP na dany teren. Wcześniej podobne praktyki opierały się na społecznym przygotowaniu przez wytypowane osoby fragmentów tras, jednak poziom prezentowanych wypowiedzi pozostawiał wiele do życzenia, więc zdecydowano się na profesjonalną pomoc kierownika RPK (który również społecznie wykonywał obowiązki przewodnika-instruktora). Niektórym wspólnym wyjazdom towarzyszyły publikacje krajoznawcze, jak np. w 2000 r. na Zlot do Nałęczowa. Takie wspólne wyjazdy – wycieczki szkoleniowe odbyły się: w 1997 r. na 40. Zlot do Płocka, w 1998 r. – do Kielc, w 2000 – do Nałęczowa, w 2002 r. – do Kalisza, w 2003 r. – do Sielpi Wielkiej, w 2004 r. – do Legnicy.
Regionalna Pracownia Krajoznawcza włącza się także w inne formy szkolenia. W latach 1994 i 1995 przygotowywała merytoryczną stronę Ogólnopolskich Wędrownych Kursów Przodowników Turystyki Górskiej dla Nauczycieli: Beskidy Wschodnie ’94 i Beskidy Zachodnie ’95. W latach 1997-2001 RPK przygotowywała program wędrownych obozów szkoleniowych PTG, organizowanych wspólnie przez Regionalną Fundację Turystyki i Krajoznawstwa PTTK w Katowicach i Wyższe Seminarium Duchowne Towarzystwa Salezjańskiego w Łodzi. Od 1993 r. RPK przygotowuje rokrocznie merytoryczny program obozów wędrownych Młodzieżowej Szkoły Turystyki Górskiej w Beskidzie Żywieckim, Sądeckim, Niskim i Bieszczadach.
W 2001 r. wspólnie z Oddziałem PTTK w Tychach RPK zorganizowała 120-godzinne warsztaty dla nauczycieli w ramach programu „Dziedzictwo kulturowe w regionie – edukacja regionalna”. Od 2007 r. RPK włączyła się także w organizację warsztatów doskonalących dla przewodników terenowych po województwie śląskim (2007 – cykl „NATURA 2000”, „Architektura dwudziestolecia międzywojennego po polskiej i niemieckiej stronie Górnego Śląska”; 2008 – „Zabytki techniki w północnej części województwa śląskiego”).

Działalność z młodzieżą

W latach 1992-1999 Regionalna Pracownia Krajoznawcza była rokrocznie współorganizatorem – wraz z Regionalnym Ośrodkiem Programowym, a potem Regionalną Fundacją Turystyki i Krajoznawstwa – eliminacji wojewódzkich Ogólnopolskiego Młodzieżowego Turnieju Turystyczno-Krajoznawczego, opracowując i sprawdzając testy, pytania krajoznawcze, zapewniając obsługę niektórych konkurencji. Eliminacje prowadzone były w różnych rejonach województwa katowickiego (Jaroszowiec, Kroczyce, Brynek, Zielona, Piłka i WPKiW w Chorzowie), a dojazd na miejsce eliminacji był jednocześnie wycieczką krajoznawczą. Od roku 1999 eliminacje są prowadzone zamiennie przez zainteresowane oddziały, zrzeszone w Radzie Prezesów Oddziałów PTTK Województwa Śląskiego. Od 1994 r. RPK włącza się aktywnie w opracowywanie programu krajoznawczego corocznych obozów wędrownych Młodzieżowej Szkoły Turystyki Górskiej (MSTG), organizowanych przez Regionalną Fundację Turystyki i Krajoznawstwa w Beskidzie Śląskim i Żywieckim, w Beskidzie Sądeckim, w Beskidzie Niskim i Bieszczadach.
Od roku 2000 Regionalna Pracownia Krajoznawcza uczestniczy w Jury, od 2002 r. organizuje pod egidą Rady Prezesów Oddziałów PTTK Województwa Śląskiego eliminacje wojewódzkie Ogólnopolskiego Młodzieżowego Konkursu Krajoznawczego „Poznajemy Ojcowiznę”, a od 2005 r. – także wojewódzkie eliminacje konkursu na „Najlepszy szkolny klub krajoznawczo-turystyczny”. Kierownik RPK jest sędzią głównym tych eliminacji, a w Jury zasiadają także przedstawiciele Śląskiego Kuratorium Oświaty, Śląskiej Chorągwi ZHP, Górnośląskiego Centrum Dziedzictwa Kulturowego, Regionalnej Rady Prezesów Oddziałów PTTK Województwa Śląskiego oraz Samorządu Przewodnickiego województwa śląskiego. Wojewódzkie podsumowanie obydwu konkursów ma zawsze uroczysty charakter i organizowane jest albo współorganizowane przez Pracownię.

Działalność wydawnicza

W omawianym okresie główną pozycją wydawniczą Regionalnej Pracowni Krajoznawczej były zeszyty Inwentaryzacji Krajoznawczej Województwa Katowickiego, których w latach 1990-1998 ukazało się 21 dla 16 gmin. W latach 2002-2005 kontynuowano publikację efektów inwentaryzacji krajoznawczej województwa w postaci płyt CD, obejmujących powiaty: lubliniecki, mikołowski, pszczyński, raciborski, rybnicki ziemski, tarnogórski i wodzisławski.
RPK kontynuowała także wydawanie, zapoczątkowanego w 1986 r. „Krajoznawcy Górnośląskiego” (od 2001 r. ma on swój numer ISSN). Podobnie jak w przypadku wielu innych periodyków Towarzystwa, ukazuje on się „aperiodycznie”.

Kontakt

Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Katowicach

przy Regionalnej Fundacji Turystyki i Krajoznawstwa PTTK w Katowicach

Kierownik: Edward Wieczorek

Współpracownicy: Teresa Bełzecka, Marian Bełzecki
ul. Staromiejska 4,

40-013 Katowice
tel. 32 25 39 352
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
www.krajoznawca.org

Udostępnianie zbiorów i poradnictwo turystyczne:

  • poniedziałki w godz. 10.00-17.00
  • środy w godz. 10.00-18.00

Wskazany jest wcześniejszy kontakt telefoniczny. Biblioteka Regionalnej Pracowni Krajoznawczej PTTK w Katowicach ma charakter prezencyjny. Wydawnictwa udostępniane są na miejscu w czytelni. Na miejscu istnieje możliwość dokonania odbitek kserograficznych

Regionalna pracownia krajoznawcza w Kielcach

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Krakowie

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Legnicy

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Lublinie

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Łodzi

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Olsztynie

Działalność

Regionalna Pracownia Krajoznawcza w Olsztynie rozpoczęła działalność wraz z powstaniem Oddziału PTK w maju 1946 roku. W chwili obecnej posiada ponad 5 tysięcy jednostek - książek, map, czasopism.

Regionalna pracownia krajoznawcza w Opolu

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Płocku

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Poznaniu

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Radomiu

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Rzeszowie

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Siedlcach

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Suwałkach

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Szczecinie

Działalność

Tutaj można:
regulować wszelkie formalności związane z członkostwem w PTTK
zakupić książeczki i odznaki turystyczno-krajoznawcze

zweryfikować punkty na odznaki GOT, OTP, Turysta Przyrodnik i inne

  • zapoznać się z popularnymi czasopismami Poznaj Swój Kraj, Gościniec, Echa Leśne, Wędrowiec Zachodniopomorski
  • otrzymać bieżące informacje o imprezach turystyczno-krajoznawczych itp.
  • Pracownia zajmuje się:
  • organizacją konkursów krajoznawczych dla dzieci i młodzieży szkolnej;
  • organizacją i udzielaniem miejsca dla prelekcji i spotkań o tematyce zachodniopomorskiej;
  • coroczną renowacją i bieżącym utrzymaniem Miejskiego Szlaku Turystycznego;
  • wydawaniem mapki Miejskiego Szlaku Turystycznego (w 6 wersjach językowych – polskiej, niemieckiej, angielskiej, francuskiej, hiszpańskiej, rosyjskiej)
  • wydawaniem pisma krajoznawców PTTK „Wędrowiec Zachodniopomorski”;
  • organizacją imprez turystycznych;
  • organizacją szkoleń kadry turystycznej (przodownicy turystyki kwalifikowanej, przewodnicy, młodzieżowi organizatorzy turystyki); 

Pracownia posiada bogaty zbiór:
– literatury krajoznawczo-turystycznej o Pomorzu Zachodnim (przewodniki, mapy, foldery, zdjęcia, przezrocza, wycinki prasowe, materiały z prowadzonej inwentaryzacji krajoznawczej, dokumentacja znakowanych szlaków turystycznych);
– map i przewodników o poszczególnych regionach Polski;
– czasopism turystyczno-krajoznawczych (m.in.: „Poznaj Swój Kraj”, „Spotkania z zabytkami”, „Jantarowe Szlaki”, „Na szlaku”, „Gazeta Górska” i in.); Wybrane pozycje można przeglądać na miejscu, niektóre wypożyczyć do domu.Patron
 Patronem Pracowni jest Wojciech Lipniacki

Kontakt

Dane adresowe
ul. Dworcowa 6 

70-206 Szczecin,

tel. 91-579 66 45,  Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.


Czynna od poniedziałku do piątku w godz. 16-18 , w godz od 10-18 można wszystko załatwić w biurze GRYFTUR (po sąsiedzku)

Regionalna pracownia krajoznawcza w Wałbrzychu

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Warszawie

Działalność

Regionalna pracownia krajoznawcza w Wrocławiu

Działalność