Zasady ochrony obszarów Natura 2000

Do głównych zadań współczesnej ochrony przyrody należy utrzymanie przyrodniczo cennych obszarów w warunkach ich gospodarczego użytkowania z równoczesnym utrzymaniem różnorodności biologicznej. Chodzi więc o takie formy działalności człowieka, które zapewnią harmonijną egzystencję człowieka i przyrody. Służy temu m.in. tworzenie sieci obszarów Natura 2000. Dyrektywa Siedliskowa, będąca prawna podstawą tej sieci, wskazuje sposoby gospodarowania zasobami naturalnymi z zachowaniem równowagi w przyrodzie.
Zasada ta była już wcześniej propagowana pod nazwą rozwoju zrównoważonego, a w praktyce próbowano ją zastosować w naszym kraju przy tworzeniu parków krajobrazowych.
Ochrona przyrody na obszarach Natura 2000 polega więc na rozwijaniu umiejętności współistnienia z przyrodą i szukaniu kompromisów między potrzebami ekonomicznymi i rekreacyjnymi a wymogami utrzymania niezakłóconych układów przyrodniczych.
Dyrektywa Siedliskowa nie określa sposobów ochrony poszczególnych siedlisk i gatunków, ale wyznacza cele i warunki ich zachowania. Jest nim przede wszystkim zachowanie tzw. właściwego celu ochrony.

W przypadku typów siedlisk przyrodniczych oznacza to, że:
– naturalny zasięg siedliska nie zmniejsza się;
– zachowuje ono specyficzną strukturę i swoje funkcje;
– stan ochrony typowych dla niego gatunków również jest właściwy.
W przypadku gatunków właściwy stan ochrony oznacza natomiast, że:
– zachowana zostaje liczebność populacji, gwarantująca jej utrzymanie się w biocenozie przez dłuższy czas;
– naturalny zasięg gatunku nie zmniejsza się;
– pozostaje zachowana wystarczająco duża powierzchnia siedliska gatunku.
Natomiast metody osiągnięcia tych celów każde państwo opracowuje we własnym zakresie. Zasady ochrony poszczególnych siedlisk na obszarach Natura 2000 zależą od charakteru tych obiektów, warunków ekologicznych oraz sposobu ich wykształcenia. Dla każdego z chronionych obiektów powyższe zasady są zaplanowane oddzielnie. Muszą one być uwzględnione w planach ochrony danych obszarów. W sytuacjach konfliktowych, zwłaszcza wobec groźnych inwestycji (drogi, budownictwo), konieczne jest znajdowanie kompromisu lub ustalenie hierarchii ważności celów ochrony, by uniknąć takich sytuacji, jak np. z ochroną doliny Rospudy. Ochroną ścisłą objęte zostały obszary dotychczasowych rezerwatów ścisłych czy strefy ochrony ścisłej parków narodowych. Na obszarach Natura 2000 ochrona ścisła została wprowadzona tylko w wyjątkowych przypadkach.