Dyrektywa Ptasia ma na celu ochronę gatunków ptaków, gospodarowanie nimi i regulowanie ich liczebności. Zawiera ona również zasady dopuszczalnego wykorzystania tych gatunków. Dyrektywa podaje listę gatunków ptaków rzadkich lub zagrożonych wyginięciem z powodu zmian zachodzących w ich siedliskach. Siedliska te muszą być chronione po to, by umożliwić zagrożonym gatunkom przetrwanie i rozród.
Dyrektywa Ptasia nakłada na wszystkie kraje członkowskie Wspólnoty Europejskiej obowiązek podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych, ochronnych, kontrolnych i monitoringowych w celu zapewnienia trwałej egzystencji wszystkim, dziko żyjącym gatunkom europejskiej awifauny (w tym także ptakom związanym ze środowiskiem mórz i reprezentującym gatunki tylko czasowo związane z kontynentem europejskim), wprowadzenia prawnej regulacji zasad pozyskiwania i handlu ptakami łownymi oraz eliminacji niedopuszczalnych (niehumanitarnych) metod ich odłowu i zabijania.


W celu skutecznej ochrony ptaków dyrektywa ta wykorzystuje następujące metody:

• wprowadza wiele zakazów w stosunku do działań nakierowanych na ptaki;
• nakazuje ochronę siedlisk ptaków (to jest chyba najcenniejsze postanowienie tego aktu);
• ogranicza introdukcję gatunków obcych;

• ustala zasady i ograniczenia dotyczące gospodarczego i rekreacyjnego wykorzystania ptaków;
• postuluje wprowadzenie koniecznych zapisów w prawie krajowym;
• nakazuje kontrolę realizacji ochrony i jej skutków, a w razie wykazanej przez tę kontrolę niskiej skuteczności działań ochronnych – modyfikowanie stosowanych metod.

Bardzo istotne są postanowienia tej dyrektywy dotyczące obowiązku ochrony siedlisk ptaków. Ochrona ta obejmuje:
• ze względu na rodzaj terytorium: lądy (wraz z wodami śródlądowymi) i europejskie obszary mórz;

• ze względu na charakter wykorzystywania przez ptaki: lęgowiska, pierzowiska, zimowiska i miejsca postoju;
• pod względem priorytetu ochrony: obowiązkową ochronę siedlisk uznanych za obszary specjalnej ochrony (OSO),
a w miarę możliwości – ochronę pozostałych siedlisk ptaków;
• ze względu na rodzaj działań: tworzenie obszarów chronionych prawem, utrzymywanie siedlisk (w tym z zachowaniem gospodarowania), odtwarzanie biotopów zniszczonych, tworzenie odpowiednich biotopów w nowych miejscach.

Chociaż Dyrektywa Ptasia nakazuje ochronę wszystkich ptaków, różnicuje rygory ochronne w zależności od stanu populacji poszczególnych gatunków. Wskazuje zarówno taksony, które powinny być otoczone specjalnie troskliwą opieką, jak i takie, na które można pod pewnymi warunkami polować.
Dyrektywa ta opisuje minimalny standard ochrony ptaków na terenach należących do państw Unii. Jednakże każde państwo może wprowadzać u siebie bardziej rygorystyczne metody ochrony.
Dyrektywa uwzględnia także możliwość nadzwyczajnych odstępstw od nałożonych przez nią rygorów ochronnych, „jeśli nie ma innego zadowalającego rozwiązania”. Podaje jednak zamkniętą listę sześciu dozwolonych przyczyn tych odstępstw:
• w interesie zdrowia i bezpieczeństwa publicznego;
• w interesie bezpieczeństwa ruchu powietrznego;
• w celu zapobieżenia poważnym szkodom w plonach, wśród zwierząt hodowlanych, w lasach, hodowli ryb i wodach;
• w celu ochrony flory i fauny;
• ze względu na potrzeby prac badawczych i nauczanie oraz konieczne do tego ponowne zasiedlanie, reintrodukcję i
rozmnażanie;
• w celu zezwolenia, na warunkach ścisłego nadzoru i na zasadzie wybiórczej, na chwytanie, przetrzymywanie lub inne rozważne wykorzystanie niektórych ptaków w niewielkich ilościach.
Dyrektywa nakazuje bardzo rozważne ich stosowanie. Każdorazowo musi być to indywidualna decyzja upoważnionego organu władzy, wskazująca nie tylko gatunek, którego dotyczy odstępstwo, ale i skalę jego wykorzystania, dopuszczone środki i metody chwytania lub zabijania ptaków, dokładne okoliczności, czas i miejsce wykonywania tych czynności oraz uprawnione do tego osoby. Należy także bezwzględnie kontrolować skalę wykorzystania wprowadzonych odstępstw. Państwa, które zdecydują się skorzysta
ć z możliwości odstępstw od zasad ochrony, muszą co roku przedstawiać raport dotyczący ich stosowania, który powinien zawierać ocenę, czy działania te nie stanowią zagrożenia dla osiągnięcia celów dyrektywy.
Dyrektywa Ptasia wyposażona jest w pięć załączników.
Załącznik I zawiera listę gatunków ptaków wymierających lub zagrożonych głównie wskutek niekorzystnych zmian typowych dla nich siedlisk, często bardzo rzadkich, które w naszym kraju coraz częściej nazywamy „gatunkami specjalnej troski” i dla ochrony których dyrektywa nakazuje wytypowanie tzw. obszarów specjalnej ochrony (OSO), zwanych potocznie obszarami „ptasimi”. Wybór OSO nie jest dobrowolny, dyrektywa nakazuje bowiem uwzględnienie dość precyzyjnych kryteriów ilościowych, opracowanych przez Bird Life International.
Dwuczęściowe Załączniki II i III do Dyrektywy Ptasiej zawierają – odpowiednio – spis gatunków, na które wolno polować bądź na terenie całej wspólnoty, bądź w poszczególnych państwach na mocy prawa krajowego
(co wymaga uzgodnienia w odrębnym dokumencie) oraz spis gatunków, które mogą być przedmiotem obrotu, transportu lub przetrzymywania w celach handlowych, pod warunkiem legalnego ich pozyskania w krajach członkowskich i tych gatunków, którymi wolno handlować zgodnie z prawem w danym kraju.
Treścią Załącznika IV są nieakceptowane w krajach Wspólnoty Europejskiej metody odłowu lub zabijania ptaków, przede wszystkim ze względu na ich niską selektywność.
W Załączniku V zawarto kilka propozycji badań naukowych lub ekspertyz, które powinny przyczynić się do wzros
tu efektywności ochrony ptaków.
Dyrektywa Ptasia nie określa sankcji za nieprzestrzeganie jej postanowień. Nie wskazuje także źródeł finansowania nakazanych przez nią działań. Nie podaje również bardziej szczegółowych zasad obejmowania siedlisk ptaków ochroną. Jest to niewątpliwie jej słabość. Jednakże znaczna część tych braków została uzupełniona przez inną dyrektywę przyrodniczą – Dyrektywę Siedliskową. Oba te akty są ze sobą mocno powiązane i praktycznie nie można ich rozpatrywać z osobna.

Pobierz pełną treść dyrektywy w formacie MS Word